Vắc xin cho gà con mới nở: lịch theo ngày tuổi, cách nhỏ mắt, chủng đậu và bảo quản

Vắc xin cho gà con mới nở bắt đầu từ ngày đầu tiên: gà thường được tiêm vắc xin Marek ở 1 ngày tuổi tại trại ấp trước khi bán. Theo lịch tham khảo của Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng cho gà lông màu, tiếp theo là nhỏ vắc xin ND-IB (Newcastle và viêm phế quản truyền nhiễm) lúc 5 ngày tuổi, Gumboro lúc 10 ngày, chủng đậu lúc 14 ngày, rồi nhắc lại ND-IB và Gumboro ở tuần thứ 3 đến 4. Vắc xin phải bảo quản lạnh theo nhãn, pha đúng nước pha đi kèm và dùng hết trong thời gian quy định, nếu không sẽ mất tác dụng.

Nguồn: chương trình vắc xin cho gà trong bài hướng dẫn úm gà lông màu của Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng. Lịch ở địa phương bạn và hướng dẫn trên nhãn từng loại vắc xin có thể khác; vắc xin cúm gia cầm thường theo chương trình tiêm phòng của địa phương.

Vì sao phải tiêm từ rất sớm

Gà con mới nở có kháng thể mẹ truyền qua lòng đỏ, nhưng lượng này giảm dần sau vài ngày đến vài tuần. Các bệnh như Newcastle, Gumboro, Marek có thể tấn công rất sớm và gây chết hàng loạt. Vắc xin giúp gà tự tạo miễn dịch trước khi kháng thể mẹ hết.

• Marek: phải tiêm từ 1 ngày tuổi vì gà nhiễm virus Marek rất sớm. Hỏi người bán gà đã tiêm chưa; nếu trại ấp đã tiêm thì không tiêm lại.
• Newcastle, IB: bệnh hô hấp, thần kinh, lây nhanh. Xem dấu hiệu Newcastle ở bài gà bị Newcastle.
• Gumboro: phá túi Fabricius, cơ quan miễn dịch của gà con, làm gà dễ mắc các bệnh khác.
• Đậu gà: nốt đậu ở mào, mặt, hoặc dạng bạch hầu trong miệng.

Cách nhỏ mắt, nhỏ mũi

1. Pha vắc xin bằng đúng nước pha đi kèm, không dùng nước máy có clo.
2. Giữ gà nhẹ nhàng, nghiêng đầu cho một mắt hướng lên.
3. Nhỏ một giọt vào mắt (hoặc lỗ mũi, bịt lỗ mũi bên kia), chờ gà chớp mắt, giọt thấm hết mới thả.
4. Làm hết đàn liên tục, không để lọ vắc xin đã pha ngoài nóng lâu.
5. Đánh dấu gà đã nhỏ hoặc chuyển sang quây khác để không bỏ sót.

Cho uống vắc xin

Cách này nhanh cho đàn lớn nhưng dễ sai:

1. Cho gà nhịn uống một khoảng thời gian trước, theo hướng dẫn trên nhãn, để gà khát và uống hết nhanh.
2. Rửa máng bằng nước sạch, không có xà phòng hay thuốc sát trùng.
3. Pha vắc xin với lượng nước vừa đủ để gà uống hết trong thời gian nhãn quy định. Nhiều loại khuyến cáo thêm sữa bột tách béo để ổn định vắc xin, làm theo nhãn.
4. Đủ máng để mọi con được uống cùng lúc.
5. Không cho thuốc sát trùng nước, kháng sinh vào nước trước và sau khi uống vắc xin trong khoảng thời gian nhãn ghi.

Chủng đậu màng cánh

1. Căng nhẹ cánh gà, tìm màng da mỏng không có lông, tránh mạch máu.
2. Nhúng kim chủng hai mũi vào lọ vắc xin đã pha.
3. Đâm xuyên qua màng cánh một lần.
4. Sau khoảng một tuần, kiểm tra chỗ chủng: có nốt sưng nhỏ, đóng vảy là vắc xin đã "mọc". Không có phản ứng thì hỏi thú y để chủng lại.

Bảo quản vắc xin tại nhà

Phần lớn vắc xin gia cầm là vắc xin sống đông khô hoặc vắc xin nhũ dầu, cần bảo quản lạnh theo nhiệt độ ghi trên nhãn (thường là ngăn mát tủ lạnh, không để ngăn đá trừ khi nhãn ghi).

• Mua ở cửa hàng thú y có tủ lạnh bảo quản, mang về bằng thùng xốp có đá.
• Để ngăn mát tủ lạnh, không để cánh cửa tủ vì nhiệt độ dao động.
• Không để dưới nắng, không để trong túi áo, trên xe máy giữa trưa.
• Xem hạn dùng, lọ bị nứt, mất nhãn thì bỏ.
• Vắc xin đã pha phải dùng hết trong thời gian ghi trên nhãn, phần thừa không để dành.
• Vỏ lọ và vắc xin thừa xử lý theo hướng dẫn của thú y, không vứt bừa ra vườn.

Nuôi ít gà tại nhà thì làm sao

Một lọ vắc xin thường đủ cho số liều lớn hơn nhiều so với vài chục con gà nhà. Vắc xin đã pha phải dùng hết trong thời gian ngắn, nên phần lớn lọ sẽ bỏ phí. Một số cách người nuôi nhỏ lẻ hay dùng:

• Mua gà giống đã tiêm Marek tại trại, hỏi rõ các vắc xin đã làm.
• Hỏi thú y xã về đợt tiêm phòng chung, nhất là vắc xin cúm gia cầm thường có chương trình của địa phương.
• Rủ các hộ nuôi cùng thời điểm trong xóm dùng chung một lọ, nhỏ cùng ngày, mỗi hộ tự nhỏ cho gà nhà mình trong thời gian cho phép.
• Mua loại lọ ít liều nếu cửa hàng thú y có.
• Không vì tiếc tiền mà bỏ Newcastle và Gumboro, hai bệnh làm chết gà con nhiều nhất ở đàn nhỏ không tiêm phòng.

Ghi lại ngày nhỏ, loại vắc xin, số lô trên lọ vào sổ, để lần sau biết đàn đã được làm gì.

Những lỗi làm vắc xin mất tác dụng

• Để vắc xin ngoài nhiệt độ phòng quá lâu.
• Pha bằng nước máy có clo hoặc nước có thuốc sát trùng.
• Nhỏ khi gà đang ốm, sốt; theo nhãn các vắc xin, chỉ dùng cho đàn khoẻ.
• Bỏ sót con, nhỏ giọt rơi ra ngoài mà không nhỏ lại.
• Cho gà uống thuốc sát trùng hoặc kháng sinh ngay trước, sau khi dùng vắc xin sống.
• Tiêm quá sát nhau hai loại vắc xin mà nhãn khuyến cáo phải cách ngày.

Sau khi dùng vắc xin

Gà có thể hơi ủ rũ, giảm ăn, hắt hơi nhẹ sau vắc xin hô hấp trong một hai ngày. Giữ ấm, cho uống điện giải, vitamin theo hướng dẫn. Nếu gà chết nhiều, khò khè nặng, liệt, gọi thú y xã. Khi đàn gà đã tiêm mà vẫn có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm, xem bài gà bị dịch phải làm sao để biết cách báo và cách ly. Úm tốt giúp vắc xin phát huy hiệu quả; xem cách nuôi gà con mới nở không có mẹ.

Câu hỏi thường gặp

Gà con mới nở tiêm vắc xin gì đầu tiên?

Vắc xin Marek ở 1 ngày tuổi, thường do trại ấp làm trước khi bán. Hỏi người bán để không tiêm trùng.

Gà con mấy ngày tuổi thì nhỏ vắc xin Newcastle?

Theo lịch của Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng, nhỏ ND-IB lần 1 lúc 5 ngày tuổi và lần 2 lúc 18 ngày tuổi; tiêm Newcastle lúc 35 và 70 ngày tuổi.

Có thể nhỏ nhiều loại vắc xin cùng một ngày không?

Một số vắc xin kết hợp sẵn trong một lọ như ND-IB. Việc dùng riêng lẻ nhiều loại cùng ngày cần theo hướng dẫn trên nhãn và ý kiến thú y.

Gà đang bệnh có tiêm vắc xin được không?

Không nên. Nhãn vắc xin gia cầm thường ghi chỉ dùng cho gà khoẻ. Gà đang bệnh cần được thú y xem trước.