Gà con bị hở rốn là khi vết rốn ở bụng chưa khép kín lúc nở, thường do nhiệt độ hoặc độ ẩm trong máy ấp không đúng, trứng bẩn hoặc máy ấp bẩn. Rốn hở là cửa cho vi khuẩn đi vào túi lòng đỏ, gây viêm rốn: gà ủ rũ, bỏ ăn, bụng căng, chết nhiều trong 2 tuần đầu. Theo Cẩm nang Thú y Merck, điều trị viêm rốn bằng kháng sinh thường không hiệu quả, nên việc chính là tách con yếu, giữ ấm và sạch, và sửa khâu ấp cho các lứa sau.
| Dấu hiệu | Có thể là | Việc làm |
|---|---|---|
| Rốn còn một chấm nhỏ khô, gà nhanh nhẹn | Bình thường, rốn đang khô | Theo dõi |
| Rốn hở, ướt, có vảy, gà vẫn ăn | Rốn chưa khép | Tách riêng, lót sạch, giữ ấm |
| Rốn sưng, thâm, hôi, bụng căng, gà ủ rũ | Viêm rốn, nhiễm trùng túi lòng đỏ | Tách riêng, hỏi thú y; con nặng thường khó cứu |
| Nhiều con cùng lứa ủ rũ, chết rải rác | Nhiễm khuẩn từ lò ấp hoặc lây trong đàn | Gọi thú y, xem lại khâu ấp |
| Gà con kèm tiêu chảy trắng, khò khè | Có thể bệnh khác kèm theo | Gọi thú y |
Rốn gà con khép lại như thế nào
Trước khi nở, gà con hút túi lòng đỏ vào khoang bụng qua rốn. Lòng đỏ này nuôi gà trong những ngày đầu. Sau khi lòng đỏ vào hết, rốn khép lại và khô thành một chấm nhỏ. Nếu quá trình này không xong đúng lúc, rốn còn hở hoặc có một phần lòng đỏ, màng thò ra ngoài.
Theo Cẩm nang Thú y Merck (bài viêm rốn ở gia cầm, cập nhật tháng 4/2024), rốn không lành thường liên quan tới việc điều chỉnh nhiệt độ hoặc độ ẩm khi ấp kém, và tăng lên khi trứng ấp, máy ấp hoặc hộp vận chuyển bị nhiễm bẩn nặng. Làm lạnh hoặc quá nóng lúc vận chuyển, lúc mới thả vào quây cũng làm tăng số con chết.
Viêm rốn là gì
Merck mô tả viêm rốn là nhiễm trùng rốn hoặc túi lòng đỏ ở gia cầm non, gặp nhiều trong môi trường bẩn. Vi khuẩn cơ hội như nhóm coliform, tụ cầu, liên cầu, Enterococcus, Pseudomonas, Proteus thường có mặt, hay nhiễm hỗn hợp. E. coli và Enterococcus faecalis chiếm khoảng một nửa số ca chết do viêm rốn trong tuần đầu.
Dấu hiệu theo Merck:
- Rốn viêm, không khép, vùng bụng có chỗ ướt, có thể có vảy.
- Gà ủ rũ, bỏ ăn, cúi đầu, chụm gần nguồn nhiệt.
- Gà không lên cân, chết tăng từ lúc nở tới 2 tuần tuổi.
- Gà thường trông bình thường tới vài giờ trước khi chết.
- Mổ khám thấy gà mất nước, túi lòng đỏ không tiêu, có mùi hôi, có thể viêm phúc mạc.
Merck ghi nhận thiệt hại có thể tới 15% ở gà. Con sống sót mà mang mầm bệnh có thể lây cho con khác cùng lứa.
Chăm gà con bị hở rốn tại nhà
- Tách riêng con hở rốn ra hộp hoặc quây nhỏ, lót giấy hoặc vải sạch, khô, thay thường xuyên. Không lót trấu bụi, dễ dính vào rốn.
- Giữ ấm đều, không để con yếu bị lạnh. Tham khảo cách chỉnh đèn theo cách gà nằm ở bài cách nuôi gà con mới nở không có mẹ.
- Cho uống nước sạch, có thể pha điện giải, glucose theo hướng dẫn trên gói.
- Không kéo, cắt phần lòng đỏ hay màng thò ra. Làm vậy dễ gây chảy máu và nhiễm trùng.
- Giữ vùng rốn sạch. Có thể chấm dung dịch sát trùng dùng ngoài da cho gia cầm theo hướng dẫn của thú y; không dùng cồn đậm đặc hay chất gây bỏng.
- Rửa tay trước và sau khi cầm gà yếu. Vi khuẩn gây viêm rốn như E. coli cũng có thể gây bệnh cho người, nhất là trẻ nhỏ chơi với gà con.
- Theo dõi 2 đến 3 ngày. Rốn khô dần, gà ăn uống lại thì cho nhập đàn khi đã khoẻ hẳn.
Con rốn sưng, hôi, bụng căng, không ăn thường khó cứu. Merck ghi nhận điều trị bằng kháng sinh thường cho kết quả không tốt, vì con bị nặng hay chết và kháng sinh ít giúp được con chưa bị. Hỏi thú y trước khi dùng bất kỳ thuốc nào; không tự mua kháng sinh cho cả đàn uống.
Nếu nhiều con cùng lứa bị, hoặc gà chết liên tục vài ngày, gọi thú y xã đến xem. Có thể có bệnh khác như thương hàn, bạch lỵ đi kèm. Cách xử lý gà bị bệnh truyền nhiễm xem thêm ở bài gà bị dịch phải làm sao.
Gà mẹ ấp có bị hở rốn không
Gà con do gà mẹ ấp cũng có thể hở rốn, nhưng thường ít hơn máy ấp gia đình chỉnh sai. Nguyên nhân hay gặp khi gà mẹ ấp:
- Ổ ấp bẩn, ẩm, rơm lót mục, phân gà mẹ dính vào trứng.
- Trứng để lâu ngày, bẩn trước khi cho ấp.
- Gà mẹ bỏ ổ giữa chừng làm trứng bị lạnh, gà nở yếu.
- Gà mẹ có mạt, rận nhiều, gà con mới nở bị đốt, yếu sức.
Thay rơm lót ổ trước khi cho ấp, chỉ chọn trứng sạch, mới, và để ổ ở chỗ khô, kín, yên tĩnh. Sau khi nở, xem bụng từng con; con hở rốn thì tách vào hộp ấm, lót sạch như hướng dẫn ở trên. Cách chăm gà con có mẹ xem bài cách nuôi gà con mới nở có mẹ.
Nguyên nhân từ khâu ấp và cách phòng
Nếu bạn tự ấp bằng máy:
- Chỉ ấp trứng sạch, không nứt. Merck khuyến cáo nếu buộc phải ấp trứng bẩn thì để riêng, xếp ở tầng dưới của máy.
- Không rửa trứng tuỳ tiện. Nếu rửa, phải dùng chất sát trùng đúng hướng dẫn, nước rửa ấm hơn trứng; Merck nêu nước tráng nên ấm hơn nước rửa nhưng không quá 60 độ C.
- Đo nhiệt độ, độ ẩm ở ngang mặt trứng, không tin hoàn toàn vào màn hình máy. Làm theo nhiệt độ, độ ẩm khuyến cáo trong hướng dẫn của máy ấp cho từng giai đoạn.
- Vệ sinh, sát trùng máy ấp giữa hai lứa, cả khay nước, quạt, vỏ máy và phòng đặt máy.
- Không mở máy liên tục lúc trứng đang nở.
- Không vội lấy gà ra khi lông còn ướt, để gà khô trong máy rồi chuyển sang quây đã sưởi ấm và lót sẵn.
Nếu bạn mua gà con:
- Mua ở trại có uy tín, có giấy kiểm dịch.
- Kiểm tra rốn khi nhận gà: con rốn hở, ướt, thâm nhiều thì báo trại.
- Làm ấm quây trước khi thả gà. Merck nhấn mạnh làm ấm lớp lót trước khi thả gà con là then chốt.
- Ghi lại tỷ lệ gà hở rốn của từng lứa, từng nơi mua. Một lứa có nhiều con hở rốn thường chỉ ra lỗi ở lò ấp hơn là ở cách nuôi của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Gà con mới nở rốn chưa khô có sao không?
Một chấm nhỏ khô trên bụng trong ngày đầu là bình thường. Rốn hở rộng, ướt, thâm hoặc có lòng đỏ thò ra mới là vấn đề, cần tách riêng và giữ sạch.
Gà con bị hở rốn có sống được không?
Con rốn hở nhưng vẫn nhanh nhẹn, ăn uống bình thường thường tự lành nếu được giữ ấm, sạch. Con đã viêm rốn, bụng căng, hôi, bỏ ăn thường khó cứu.
Gà con bụng to là bị gì?
Gà con mới nở bụng hơi to vì còn lòng đỏ là bình thường. Bụng căng, cứng, kèm ủ rũ, rốn thâm là dấu hiệu túi lòng đỏ bị nhiễm trùng.
Viêm rốn có lây sang gà khác không?
Vi khuẩn gây viêm rốn có trong môi trường bẩn, và theo Merck, con sống sót mang mầm bệnh có thể lây cho con khác cùng lứa. Tách con bệnh, thay lót và giữ quây sạch.