Gà con mới nở không có mẹ thì phải có quây úm thay mẹ: kín gió lùa, có nguồn nhiệt, đủ nước sạch và cám gà con. Tuần đầu giữ nhiệt độ dưới đèn khoảng 32 đến 35 độ C, mỗi tuần hạ dần 2 đến 3 độ. Nhìn cách gà nằm để chỉnh đèn chính xác hơn nhìn nhiệt kế. Sau 3 đến 4 tuần, khi gà ra lông cánh và trời không lạnh, có thể cai úm.
| Tuần tuổi | Nhiệt độ dưới đèn (tham khảo) | Mật độ trong quây | Việc chính |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 | 32–35 độ C | 40–50 con/m² | Cho uống trước, ăn sau, soi rốn, tách con yếu |
| Tuần 2 | 29–32 độ C | 30–40 con/m² | Nới quây, thêm máng |
| Tuần 3 | 26–29 độ C | 20–25 con/m² | Tắt đèn ban ngày nếu trời ấm |
| Tuần 4 | Theo nhiệt độ ngoài trời | 15–20 con/m² | Cai úm dần, cho ra sân có rào |
Các mức trên là khoảng hay dùng trong tài liệu khuyến nông cho gà thả vườn. Mùa hè miền Nam có thể cần ít nhiệt hơn, mùa đông miền Bắc cần nhiều hơn.
Chuẩn bị quây úm trước khi bắt gà về
Dựng quây xong trước 1 ngày và bật đèn trước vài giờ để nền ấm.
- Chọn góc chuồng hoặc góc nhà kín gió, không dột, cao ráo. Gió lùa là nguyên nhân gà con chết nhiều nhất trong tuần đầu.
- Quây tròn bằng cót, tấm tôn mỏng hoặc bìa cứng, cao khoảng 40 đến 50 cm. Quây tròn tốt hơn quây vuông vì gà không dồn vào góc đè nhau.
- Rải trấu hoặc phoi bào khô, sạch, dày 5 đến 10 cm. Tuần đầu có thể trải thêm giấy báo cũ lên trên để gà không ăn nhầm trấu.
- Treo bóng đèn sưởi hoặc đèn hồng ngoại ở giữa, cách nền khoảng 40 đến 50 cm, treo bằng dây để nâng hạ được. Khoảng 100 gà con dùng một bóng 100W là mức thường gặp, trời rét thì thêm bóng.
- Đặt máng uống và khay cám xen kẽ quanh đèn, không đặt ngay dưới bóng vì nước sẽ nóng.
- Phủ bạt hoặc bao tải phía trên một nửa quây vào ban đêm để giữ nhiệt, nửa còn lại để thoáng.
Chỉnh nhiệt bằng cách nhìn gà nằm
Nhiệt kế chỉ đo một điểm. Gà con cho biết chúng thấy thế nào qua cách nằm:
- Gà chụm lại thành đống dưới đèn, kêu chiêm chiếp liên tục: lạnh. Hạ đèn xuống hoặc thêm bóng, che bớt gió.
- Gà dạt ra mép quây, há mỏ thở, xoè cánh: nóng. Nâng đèn lên, mở bớt bạt.
- Gà dồn về một phía: có gió lùa từ phía đối diện hoặc đèn treo lệch.
- Gà tản đều, con ăn con ngủ, tiếng kêu nhỏ: vừa.
Kiểm tra vào ban đêm và lúc gần sáng, vì đó là lúc nhiệt độ xuống thấp nhất.
Cho uống và cho ăn những ngày đầu
Gà con vừa nở còn lòng đỏ trong bụng nuôi được khoảng 1 đến 2 ngày, nhưng cho uống sớm giúp tiêu hết lòng đỏ nhanh và ít chết.
- Khi gà về, thả vào quây, cho uống nước sạch, ấm vừa (nhiệt độ phòng) trong 2 đến 3 giờ đầu. Nhiều người pha thêm đường glucose hoặc điện giải bán ở cửa hàng thú y theo hướng dẫn trên gói.
- Con nào chưa biết uống thì chấm nhẹ mỏ nó vào máng một lần. Khi cả đàn biết uống, các con khác sẽ bắt chước.
- Sau 3 đến 4 giờ mới rải cám. Dùng cám công nghiệp dành cho gà con (dạng mảnh hoặc bột) vì đủ đạm và vi chất. Tấm gạo, ngô xay đơn thuần không đủ đạm cho gà con lớn.
- Rải cám lên khay hoặc giấy, cho ăn ít một và nhiều lần, khoảng 6 đến 8 bữa mỗi ngày trong tuần đầu. Cám thừa bị ướt thì bỏ đi.
- Thay nước và rửa máng mỗi ngày. Nước bẩn phân là đường lây cầu trùng và tiêu chảy.
Từ tuần 2 có thể cho thêm rau xanh thái nhỏ, nhưng không quá nhiều để gà vẫn ăn đủ cám.
Soi đàn mỗi ngày và tách con yếu
Mỗi sáng dành vài phút đứng nhìn đàn trước khi cho ăn.
- Gà khoẻ: lông khô bông, mắt tròn sáng, đứng vững, chạy nhanh, rốn khô và kín.
- Gà yếu: lông bết, đứng co ro, mắt lim dim, rốn ướt hoặc thâm đen, đít dính phân trắng.
Tách con yếu ra một hộp nhỏ ấm riêng, cho uống nước ấm và theo dõi. Con có rốn sưng, hôi thường khó cứu và dễ lây, nên hỏi thú y. Nếu mỗi ngày chết vài con liên tục, hoặc nhiều con cùng ỉa phân trắng, phân lẫn máu, thở khò khè, hãy gọi thú y xã đến xem thay vì tự mua thuốc về cho uống.
Lịch vắc xin phổ biến cho gà con
Tài liệu khuyến nông và hội chăn nuôi thường giới thiệu lịch như sau cho gà thả vườn. Lịch cụ thể ở địa phương bạn có thể khác, nên hỏi cán bộ thú y xã hoặc làm theo hướng dẫn trên nhãn vắc xin.
- 1 ngày tuổi: vắc xin Marek, thường đã được trại ấp làm trước khi bán. Hỏi người bán gà.
- 5 đến 7 ngày: vắc xin Newcastle (Lasota hoặc loại kết hợp ND-IB), nhỏ mắt, mũi.
- 7 đến 10 ngày: vắc xin đậu gà, chủng ở da mặt trong cánh; vắc xin Gumboro lần 1.
- Khoảng 2 đến 3 tuần: vắc xin cúm gia cầm theo chương trình của địa phương; Gumboro và Newcastle nhắc lại theo hướng dẫn.
Chỉ dùng vắc xin cho đàn đang khoẻ. Vắc xin mở lọ phải dùng hết trong thời gian ghi trên nhãn.
Khi nào cai úm
Cai úm khi gà khoảng 3 đến 4 tuần tuổi, đã mọc lông cánh và lông lưng, ban đêm không còn chụm vào đèn. Tắt đèn ban ngày trước, vài hôm sau tắt cả ban đêm nếu trời không rét. Mùa đông miền Bắc có thể phải giữ đèn ban đêm đến 5 đến 6 tuần. Cho gà ra sân có rào vào lúc nắng ấm, tránh sương sớm và mưa.
Câu hỏi thường gặp
Gà con mới nở bao lâu thì cho ăn?
Cho uống nước ngay khi thả vào quây, sau khoảng 3 đến 4 giờ thì cho ăn cám gà con. Gà vừa nở còn lòng đỏ nuôi cơ thể thêm 1 đến 2 ngày, nhưng cho ăn uống sớm giúp gà khoẻ và đều hơn.
Gà con bị lạnh phải làm sao?
Hạ đèn sưởi xuống thấp hơn hoặc thêm bóng, che kín chỗ gió lùa và phủ bạt nửa trên quây. Nếu gà vẫn chụm đống, tách bớt ra quây khác để con dưới không bị đè ngạt. Cho uống nước ấm vừa, không cho uống nước lạnh.
Gà con mới nở không có mẹ có cần bật đèn cả ngày không?
Tuần đầu nên giữ đèn sáng và ấm gần như suốt ngày đêm để gà tìm được máng ăn, máng uống. Từ tuần 2 đến tuần 3, nếu trời ấm thì tắt đèn ban ngày và chỉ bật ban đêm.
Gà con chết nhiều trong tuần đầu do đâu?
Hay gặp nhất là lạnh và gió lùa, gà chụm đè nhau, nước bẩn gây tiêu chảy, và viêm rốn do trứng ấp hoặc máy ấp không sạch. Nếu chết liên tục nhiều con một ngày, hãy báo thú y xã để được xem và lấy mẫu nếu cần.