Gà bị Newcastle là bệnh do virus, dân gian thường gọi là gà rù. Gà ủ rũ, xù lông, bỏ ăn, khò khè, chảy nhớt ở mỏ, diều căng nước, ỉa phân xanh lẫn trắng, về sau có con nghẹo cổ, đi vòng tròn. Bệnh không có thuốc đặc trị và lây rất nhanh, đàn chưa tiêm phòng có thể chết rất nhiều. Việc cần làm là cách ly, báo thú y xã và tiêm vắc xin cho gà còn khoẻ theo hướng dẫn thú y.
| Giai đoạn | Dấu hiệu | Việc làm |
|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Ủ rũ, xù lông, bỏ ăn, uống nhiều, sốt | Tách con ốm, kiểm tra cả đàn |
| Tiếp theo | Khò khè, chảy nhớt mỏ, diều căng nước, phân xanh trắng | Báo thú y xã, ngừng mua bán gà |
| Giai đoạn sau | Nghẹo cổ, đi vòng, co giật, liệt chân cánh | Thường không cứu được, xử lý theo hướng dẫn thú y |
| Gà đẻ | Giảm đẻ đột ngột, trứng méo, vỏ mỏng | Báo thú y, kiểm tra lịch tiêm |
Nguyên nhân và cách lây
Virus Newcastle lây qua dịch mũi, nước bọt, phân của gà bệnh, qua máng ăn uống, dụng cụ, giày dép, xe cộ, người đi từ chuồng này sang chuồng khác, chim hoang. Gà mua ở chợ về thả chung với đàn là đường lây phổ biến ở vườn nhà. Gà ở mọi lứa tuổi đều mắc. Đàn đã tiêm phòng đủ thường chỉ bị nhẹ hoặc không bị.
Newcastle là một trong các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở gia cầm được cơ quan thú y theo dõi. Khi nghi bệnh, người nuôi có nghĩa vụ báo cho thú y.
Biểu hiện chi tiết
- Ủ rũ, rù: gà đứng một chỗ, rụt cổ, xệ cánh, mắt nhắm.
- Hô hấp: khò khè, thở há mỏ, hắt hơi.
- Mỏ chảy nhớt: dốc ngược gà thấy nước nhớt chảy ra từ mỏ, mùi chua.
- Diều căng: sờ diều mềm, căng nước hoặc hơi, không tiêu.
- Phân: loãng, xanh lá hoặc trắng, có khi lẫn máu.
- Thần kinh: sau vài ngày, con sống sót có thể nghẹo cổ, ngửa đầu ra sau, đi vòng, đi giật lùi, run, liệt chân. Những con này thường mang di chứng lâu dài.
- Gà đẻ: giảm đẻ mạnh, trứng méo, vỏ mỏng hoặc không vỏ.
Khi thú y mổ khám, dấu hiệu hay thấy là xuất huyết ở dạ dày tuyến (dạ dày trước mề), ruột có nốt loét. Nhưng cúm gia cầm cũng có xuất huyết tương tự, nên cần xét nghiệm để phân biệt.
Cách kiểm tra đàn
- Đếm số gà ốm, số chết mỗi ngày. Newcastle thường lan cả đàn trong vài ngày.
- Xem phân dưới sào đậu vào sáng sớm.
- Bắt vài con sờ diều, dốc ngược xem có nhớt.
- Xem có con nghẹo cổ, đi vòng không.
- Kiểm tra sổ tiêm: đàn tiêm Newcastle lần cuối khi nào. Gà lớn quá lâu không nhắc lại vẫn mắc bệnh.
- Xem có dấu hiệu cúm không: mào tím, phù đầu, xuất huyết da chân, chết rất nhanh. Nếu có, không động vào gà chết và báo xã ngay.
Cách xử lý từng bước
- Báo thú y xã hoặc UBND xã ngay khi thấy gà chết nhiều, gà có dấu hiệu thần kinh. Luật Thú y 2015 quy định chủ vật nuôi phải báo khi phát hiện động vật mắc bệnh, chết hoặc có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm.
- Nhốt toàn bộ đàn, không thả vườn, không cho người ngoài vào.
- Không bán, không cho, không giết mổ gà ốm. Gà ốm mang đi bán là cách virus lan sang cả xóm.
- Tách gà ốm nặng khỏi đàn. Gà đã nghẹo cổ, liệt thường không hồi phục hoàn toàn.
- Tiêm vắc xin khẩn cấp cho gà còn khoẻ nếu thú y chỉ định. Đây là cách người nuôi và thú y thường làm để giảm thiệt hại trong ổ dịch, nhưng phải làm đúng loại vắc xin và kỹ thuật, gà đã nhiễm có thể chết nhanh hơn sau tiêm.
- Cho uống nước sạch, điện giải, vitamin để gà đỡ suy kiệt.
- Kháng sinh không diệt được virus. Thú y có thể chỉ định kháng sinh để hạn chế bệnh ghép như E. coli, CRD, nhưng không thay được vắc xin.
- Xử lý gà chết theo hướng dẫn của thú y, không vứt ra môi trường.
- Sát trùng chuồng, dọn độn lót, để trống chuồng một thời gian trước khi nuôi lứa mới theo hướng dẫn.
Lịch vắc xin Newcastle phổ biến
Theo lịch mà tài liệu khuyến nông, hội chăn nuôi hay giới thiệu cho gà thả vườn:
- 5 đến 7 ngày tuổi: vắc xin Lasota hoặc vắc xin kết hợp ND-IB, nhỏ mắt, mũi.
- Khoảng 21 ngày tuổi: nhắc lại Lasota hoặc ND-IB.
- Khoảng 2 tháng tuổi: vắc xin Newcastle chủng hệ I (chủng M), tiêm dưới da, cho gà nuôi dài ngày.
- Gà đẻ, gà nuôi lâu: tiêm nhắc theo khuyến cáo của nhà sản xuất và thú y địa phương.
Chỉ tiêm cho gà khoẻ. Vắc xin pha xong dùng trong thời gian ghi trên nhãn, bảo quản lạnh đúng cách. Hỏi cán bộ thú y xã để làm theo lịch áp dụng ở địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Gà bị Newcastle có chữa được không?
Không có thuốc đặc trị vì bệnh do virus. Gà nhẹ có thể tự qua nhờ miễn dịch, nhưng gà đã có dấu hiệu thần kinh thường mang di chứng. Cách hiệu quả là tiêm phòng trước và cách ly, tiêm khẩn cấp theo chỉ định thú y khi dịch xảy ra.
Gà bị rù phải làm sao?
Nhốt đàn, tách con ốm, báo thú y xã và không bán gà ốm. Cho gà uống nước sạch có điện giải. Hỏi thú y về tiêm vắc xin cho những con còn khoẻ.
Gà bị Newcastle có ăn được không?
Không nên giết mổ gà ốm để ăn. Virus Newcastle chủ yếu gây bệnh cho gia cầm, nhưng việc giết mổ tại nhà làm virus lan ra chuồng, ra xóm, và bằng mắt thường không phân biệt được với cúm gia cầm là bệnh lây sang người.
Gà con bị Newcastle có dấu hiệu gì?
Gà con ủ rũ, khò khè, phân xanh trắng, chết nhanh và nhiều. Một số con nghẹo cổ, đi loạng choạng. Gà con chưa tiêm Lasota hoặc ND-IB rất dễ chết hàng loạt.