Gà bị khò khè là đường hô hấp đang bị viêm. Nguyên nhân hay gặp nhất là bệnh CRD (do Mycoplasma), sổ mũi truyền nhiễm (coryza), viêm phế quản truyền nhiễm (IB), viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT), Newcastle và cúm gia cầm, cộng thêm chuồng bí, trấu ướt sinh khí amoniac. Nếu gà khò khè kèm chết nhanh nhiều con, phù đầu, mào tím, hãy báo thú y xã ngay vì có thể là cúm hoặc Newcastle. Khò khè lẻ tẻ, gà vẫn ăn thì tách riêng, làm thoáng chuồng và hỏi thú y để chọn thuốc.
| Dấu hiệu đi kèm | Hay nghĩ đến | Việc làm trước | Khi nào gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Khò khè kéo dài, chảy mũi, gà vẫn ăn, lây chậm | CRD | Tách con ốm, thông thoáng chuồng | Nếu quá 3–4 ngày không đỡ hoặc lây cả đàn |
| Sưng mặt, chảy mũi mùi hôi, lây nhanh vài ngày | Sổ mũi truyền nhiễm (coryza) | Cách ly, rửa máng uống | Sớm, để có thuốc đúng |
| Gà con hắt hơi, khò khè; gà đẻ giảm đẻ, trứng méo vỏ | Viêm phế quản IB | Giữ ấm, giảm bụi | Khi giảm đẻ hoặc chết gà con |
| Rướn cổ há mỏ thở, ho ra dịch có máu | ILT | Cách ly, không bán gà | Ngay |
| Khò khè kèm phân xanh, nghẹo cổ, chết nhiều | Newcastle | Cách ly, không mua bán | Ngay |
| Chết nhanh hàng loạt, mào tím, phù đầu, xuất huyết chân | Cúm gia cầm | Không động vào gà chết | Ngay, báo thú y xã hoặc UBND xã |
| Cả đàn khò khè nhẹ khi trời lạnh, chuồng hăng mùi | Bụi, amoniac, lạnh | Thay trấu, mở thoáng | Nếu không đỡ sau khi sửa chuồng |
Nguyên nhân gà bị khò khè
CRD (bệnh hô hấp mãn tính) do vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum. Gà khò khè kéo dài nhiều tuần, chảy nước mũi, có khi sưng mặt. Bệnh lây chậm, gà vẫn ăn nhưng chậm lớn, gà đẻ giảm đẻ. Mầm bệnh truyền qua trứng, nên gà con mua về có thể đã mang sẵn. Bệnh hay bùng khi trời chuyển lạnh, chuồng bí hoặc sau khi gà bị stress.
Sổ mũi truyền nhiễm (coryza) do vi khuẩn Avibacterium paragallinarum. Mặt sưng, mắt híp, mũi chảy dịch đặc có mùi hôi. Bệnh lây nhanh trong vài ngày qua máng uống chung.
Viêm phế quản truyền nhiễm (IB) do virus. Gà con khò khè, hắt hơi, có thể chết nhiều. Gà đẻ giảm đẻ, trứng méo, vỏ nhăn, lòng trắng loãng. Có chủng gây hại thận.
Viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT) do virus. Gà rướn dài cổ, há mỏ thở rít, ho văng ra dịch nhầy lẫn máu. Đây là bệnh nặng, cần thú y xác định.
Newcastle do virus. Ngoài khò khè còn phân xanh, phân trắng, gà ủ rũ, về sau có con nghẹo cổ, đi vòng tròn.
Cúm gia cầm do virus cúm A. Gà chết nhanh, nhiều, mào tích tím, phù đầu, xuất huyết da chân.
Chuồng trại: trấu ướt, phân đọng sinh khí amoniac cay mắt, bụi cám, gió lùa. Những thứ này tự gây khò khè nhẹ và làm các bệnh trên bùng lên.
Cách kiểm tra tại chuồng
- Đứng yên trong chuồng buổi tối khi gà đã ngủ. Tiếng khò khè, lóc róc nghe rõ nhất lúc này. Đếm xem mấy con.
- Bắt vài con xem mặt, mắt, lỗ mũi. Sưng mặt, dịch mũi có mùi hôi thì nghiêng về coryza.
- Xem phân dưới sào. Phân xanh, phân loãng trắng đi kèm khò khè là dấu hiệu xấu.
- Ngửi chuồng. Mùi khai cay mắt là quá nhiều amoniac.
- Ghi lại số gà chết mỗi ngày. Chết tăng nhanh trong 1 đến 2 ngày là phải báo thú y.
- Nhớ lại lịch tiêm: đàn đã tiêm Newcastle, IB, cúm chưa, tiêm lúc nào.
Cách xử lý từng bước
- Tách con khò khè ra chuồng riêng, cách xa đàn. Dùng máng ăn uống riêng.
- Sửa chuồng ngay: thay trấu ướt, rắc vôi dưới lớp độn mới, mở bạt cho thoáng nhưng không để gió lùa thẳng vào gà. Chuồng nuôi nhốt đông thì giảm mật độ.
- Giữ ấm gà ốm, nhất là gà con. Gà lạnh khò khè nặng hơn.
- Rửa máng uống mỗi ngày. Coryza và CRD lây nhiều qua máng.
- Cho uống nước sạch, bổ sung điện giải, vitamin để gà đỡ bỏ ăn.
- Hỏi thú y trước khi dùng thuốc. Các bệnh do vi khuẩn như CRD, coryza cần kháng sinh đúng loại, đủ ngày. Các bệnh do virus như IB, ILT, Newcastle, cúm không có thuốc đặc trị, kháng sinh chỉ để hạn chế bội nhiễm. Mua thuốc tuỳ tiện dễ tốn tiền mà bệnh vẫn kéo dài, lại để tồn dư trong thịt, trứng.
- Ghi thời gian ngưng thuốc trên nhãn. Không bán, không giết thịt gà trong thời gian này.
Khi nào phải báo thú y ngay
- Gà chết nhanh, nhiều con trong 1 đến 2 ngày.
- Mào, tích tím tái, phù đầu, chân xuất huyết đỏ.
- Gà rướn cổ thở, ho ra máu.
- Khò khè kèm phân xanh, nghẹo cổ.
Theo Luật Thú y 2015, khi phát hiện động vật mắc bệnh, chết hoặc có dấu hiệu mắc bệnh truyền nhiễm, chủ vật nuôi phải báo ngay cho nhân viên thú y xã, UBND xã hoặc cơ quan thú y gần nhất. Không tự chôn, không vứt gà chết ra kênh rạch, không bán chạy.
Phòng bệnh khò khè
- Tiêm vắc xin Newcastle, IB theo lịch phổ biến: lần đầu nhỏ mắt mũi lúc 5 đến 7 ngày, nhắc lại khoảng 3 tuần, gà nuôi dài ngày tiêm nhắc theo hướng dẫn thú y. Vắc xin cúm, ILT, coryza dùng theo chương trình và tư vấn của thú y địa phương.
- Mua gà con từ trại có nguồn gốc rõ để hạn chế CRD truyền qua trứng.
- Giữ chuồng khô, thoáng, không nuôi quá dày.
- Không nuôi chung nhiều lứa tuổi trong một chuồng.
- Gà mới mua nhốt riêng 2 tuần.
Câu hỏi thường gặp
Gà bị khò khè uống thuốc gì?
Tuỳ bệnh. Bệnh do vi khuẩn như CRD, coryza cần kháng sinh do thú y chọn, dùng đủ liệu trình theo nhãn. Bệnh do virus không có thuốc đặc trị. Hãy cho thú y xem gà trước khi mua thuốc.
Gà con bị khò khè phải làm sao?
Giữ ấm quây úm, tránh gió lùa, thay độn lót ướt và cho uống nước sạch có điện giải. Gà con khò khè hay do IB, CRD hoặc nấm phổi khi trấu mốc. Nếu chết nhiều hoặc cả đàn cùng bị, hãy gọi thú y.
Gà bị khò khè có ăn được không?
Gà khò khè nhẹ do CRD, đã khỏi và hết thời gian ngưng thuốc thì có thể giết thịt. Gà chết, gà nghi cúm hoặc Newcastle thì không ăn, không bán, phải báo thú y để xử lý theo quy định.
Gà bị khò khè nặng có chữa được không?
Gà khò khè nặng, há mỏ thở thường đã tổn thương phổi, túi khí, tỷ lệ chết cao. Việc chính lúc này là cứu phần còn lại của đàn bằng cách cách ly, sửa chuồng và dùng thuốc theo chỉ định thú y.