Gà bị sưng mắt chảy nước mắt thường do viêm đường hô hấp trên: sổ mũi truyền nhiễm (coryza), bệnh CRD, hội chứng sưng phù đầu (APV), đậu gà thể mắt, ngoài ra còn do thiếu vitamin A, khí amoniac, khói bụi trong chuồng hoặc bị mổ vào mắt. Nếu chỉ một vài con, chảy nước trong, gà vẫn ăn, hãy tách riêng, rửa mắt bằng nước muối sinh lý và sửa chuồng. Nếu lây nhanh, sưng cả đầu, mặt hôi, hoặc gà chết nhiều, hãy gọi thú y, và báo ngay thú y xã khi có dấu hiệu nghi cúm.
| Dấu hiệu | Hay gặp ở | Việc làm trước | Khi nào gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Mắt có bọt, chảy nước, khò khè kéo dài | CRD | Tách con, thông thoáng chuồng | Khi lây nhiều con |
| Sưng mặt dưới mắt, dịch mũi hôi, lây nhanh | Sổ mũi truyền nhiễm | Cách ly, rửa máng uống | Sớm |
| Sưng phù đầu, mắt híp, gà thịt, gà đẻ | Hội chứng sưng phù đầu (APV) | Cách ly, giảm amoniac | Sớm, cần xét nghiệm |
| Mắt sưng cứng, có bã vàng bên trong | Viêm xoang lâu ngày, nấm | Tách riêng | Nhờ thú y lấy bã |
| Mụn đậu quanh mắt, mép mỏ | Đậu gà | Tách riêng, giữ vết khô | Nếu mụn trong họng, khó thở |
| Cả đàn chảy nước mắt, chuồng hăng mùi khai | Amoniac, bụi | Thay độn, mở thoáng | Nếu không đỡ sau 2–3 ngày |
| Phù đầu, mào tím, chết nhanh hàng loạt | Nghi cúm gia cầm | Không động vào gà chết | Ngay, báo xã |
Nguyên nhân gà sưng mắt chảy nước mắt
Sổ mũi truyền nhiễm (coryza): mặt sưng dưới mắt, mắt híp, mũi chảy dịch đặc mùi hôi, gà giảm ăn, gà đẻ giảm đẻ. Lây nhanh qua máng uống.
CRD (Mycoplasma): mắt có bọt, chảy nước mắt, khò khè kéo dài, có khi sưng xoang dưới mắt. Bệnh âm ỉ, bùng khi trời lạnh, chuồng bí.
Hội chứng sưng phù đầu (APV): do avian metapneumovirus. Gà sưng phù quanh mắt rồi lan ra cả đầu, có con nghẹo cổ. Hay bội nhiễm E. coli. Người nuôi hay gọi tắt là "gà bị APV".
Đậu gà: mụn sần sùi ở mào, mí mắt, mép mỏ. Mụn ở mí làm mắt sưng, dính lại.
Thiếu vitamin A: gà ăn toàn thóc, gạo lâu ngày, mắt khô rồi chảy dịch, có bã trắng.
Chuồng trại: khí amoniac từ trấu ướt, khói bếp, bụi cám làm cay mắt cả đàn.
Chấn thương: gà mổ nhau, bị gai, dăm đâm, thường chỉ một bên mắt một con.
Cúm gia cầm: phù đầu, phù mặt kèm mào tím, chết nhanh nhiều con.
Cách kiểm tra
- Đếm số con bị. Một con, một mắt thường là chấn thương. Nhiều con, hai mắt là bệnh hoặc chuồng.
- Xem nước mắt trong hay đặc. Trong, có bọt: giai đoạn sớm. Đặc, vàng, hôi: đã có vi khuẩn.
- Sờ nhẹ vùng dưới mắt. Mềm là phù, cứng như hạt đậu là đã có bã.
- Ngửi mũi gà và ngửi chuồng. Mùi hôi ở mũi nghiêng về coryza. Mùi khai cay mắt là amoniac.
- Nghe tiếng thở ban đêm, xem phân, xem mào.
- Nhớ lại chế độ ăn. Gà ăn toàn thóc, không rau, không cám hỗn hợp dễ thiếu vitamin A.
Cách xử lý từng bước
- Tách gà bị sưng mắt ra chỗ riêng, sạch, khô, ấm.
- Rửa mắt bằng nước muối sinh lý 0,9% (loại bán ở hiệu thuốc), dùng bông sạch lau từ khoé trong ra ngoài, mỗi mắt một miếng bông. Làm ngày 2 lần.
- Sửa chuồng: thay trấu ướt, mở thoáng, không đun bếp gần chuồng.
- Rửa máng uống mỗi ngày, không cho gà ốm dùng chung máng.
- Bổ sung vitamin qua cám hỗn hợp, rau xanh; hỏi cửa hàng thú y loại vitamin tổng hợp cho gia cầm pha nước uống.
- Hỏi thú y về thuốc. Coryza và CRD do vi khuẩn cần kháng sinh đúng loại. APV, đậu do virus không có thuốc đặc trị, thú y có thể chỉ định thuốc để chống bội nhiễm. Thuốc nhỏ mắt dùng cho người không phải lựa chọn an toàn cho gà nếu chưa hỏi thú y.
- Mắt có bã cứng thì nhờ thú y nặn, lấy bã. Tự nặn không sạch dễ làm gà mù.
Khi nào phải gọi thú y ngay
- Sưng phù cả đầu, mào tím, gà chết nhanh nhiều con: có thể là cúm gia cầm. Theo Luật Thú y 2015, phải báo ngay cho nhân viên thú y xã, UBND xã hoặc cơ quan thú y gần nhất. Không tự chôn, không bán chạy gà.
- Nhiều con sưng mắt trong vài ngày, gà đẻ giảm đẻ.
- Gà há mỏ thở, ho ra máu.
- Mắt đã đóng bã, gà không nhìn thấy để ăn.
Phòng bệnh
- Giữ chuồng khô, thoáng, không nuôi quá dày.
- Cho ăn cám hỗn hợp hoặc có rau xanh, không nuôi toàn thóc.
- Tiêm vắc xin đậu gà khoảng 7 đến 10 ngày tuổi theo lịch khuyến nông phổ biến. Vắc xin coryza, APV, CRD dùng theo tư vấn thú y địa phương nếu vùng bạn hay bị.
- Nhốt riêng gà mới mua 2 tuần.
- Không nuôi chung nhiều lứa tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Gà bị sưng một bên mắt là bệnh gì?
Sưng một bên mắt ở một con thường do bị mổ, dị vật hoặc viêm xoang một bên. Nếu nhiều con cùng sưng một bên mặt, mũi hôi thì nghĩ đến sổ mũi truyền nhiễm. Tách riêng, rửa mắt và theo dõi.
Gà bị chảy nước mắt là bệnh gì?
Hay gặp nhất là CRD, sổ mũi truyền nhiễm, chuồng nhiều khí amoniac hoặc thiếu vitamin A. Xem thêm gà có khò khè, sưng mặt, mũi hôi không để phân biệt.
Gà con bị sưng mắt phải làm sao?
Giữ ấm, thay độn lót ướt, rửa mắt nhẹ bằng nước muối sinh lý. Gà con sưng mắt kèm thở khó có thể do nấm phổi từ trấu mốc hoặc CRD. Nếu nhiều con bị, hãy gọi thú y.
Gà bị sưng mắt có lây không?
Nếu do coryza, CRD, APV, đậu thì lây qua máng uống, không khí và tiếp xúc. Nếu do chấn thương hay thiếu vitamin A thì không lây. Tách riêng là cách an toàn khi chưa rõ.