Khi gà bị dịch, tức là chết nhanh nhiều con bất thường, việc đầu tiên là báo ngay cho nhân viên thú y xã hoặc UBND xã, phường. Trong lúc chờ, nhốt toàn bộ đàn, không cho người ngoài vào, không bán chạy, không giết mổ, không tự chôn hay vứt gà chết ra kênh, ao, bãi rác. Gà chết kèm mào tím, phù đầu, xuất huyết da chân có thể là cúm gia cầm, có chủng lây sang người, nên người trong nhà không được cầm tay không vào gà chết.
| Dấu hiệu | Có thể là | Việc làm ngay |
|---|---|---|
| Chết nhanh hàng loạt, mào tím, phù đầu, xuất huyết da chân | Cúm gia cầm (H5N1 và các chủng khác) | Báo xã ngay, không động vào gà chết |
| Ủ rũ, phân xanh trắng, khò khè, nghẹo cổ | Newcastle | Báo thú y, nhốt đàn |
| Chết đột ngột gà lớn, mào tím, phân xanh vàng | Tụ huyết trùng | Báo thú y |
| Gà con 3–6 tuần chết nhiều, phân trắng loãng, run | Gumboro | Báo thú y |
Chỉ xét nghiệm mới xác định được bệnh. Người nuôi không cần tự đoán đúng bệnh, chỉ cần báo sớm.
Theo luật, người nuôi phải làm gì
Luật Thú y 2015 quy định: chủ vật nuôi khi phát hiện động vật mắc bệnh, chết hoặc có dấu hiệu mắc bệnh truyền nhiễm phải báo ngay cho nhân viên thú y cấp xã, UBND cấp xã nơi gần nhất hoặc cơ quan quản lý chuyên ngành thú y. Nhân viên thú y xã có trách nhiệm đến kiểm tra, phối hợp lấy mẫu xét nghiệm và hướng dẫn chủ nuôi các biện pháp xử lý.
Luật cũng nghiêm cấm vứt xác động vật mắc bệnh ra môi trường và mua bán động vật mắc bệnh truyền nhiễm. Khi dịch được xác định, việc tiêu huỷ do cơ quan chức năng hướng dẫn và giám sát. Nhà nước có chính sách hỗ trợ người nuôi có gia cầm buộc phải tiêu huỷ do dịch bệnh theo quy định hiện hành, mức cụ thể do địa phương hướng dẫn. Hỏi UBND xã để biết thủ tục. Người bán chạy hoặc vứt gà chết thường mất quyền được hỗ trợ và có thể bị xử phạt.
Các bước làm ngay
- Gọi điện báo nhân viên thú y xã hoặc UBND xã, phường. Nói rõ số gà đang nuôi, số chết theo từng ngày, tuổi gà, dấu hiệu thấy được, đã tiêm vắc xin gì.
- Nhốt toàn bộ đàn trong chuồng, không thả vườn. Đóng cổng, không cho người ngoài, hàng xóm, lái buôn vào.
- Không bán, không cho, không giết mổ con nào, kể cả con trông còn khoẻ.
- Để gà chết tại chỗ hoặc gom vào bao nilon dày buộc kín, để ở góc riêng chờ thú y. Người gom phải đeo găng tay cao su, khẩu trang, ủng. Không để trẻ em lại gần.
- Không tự chôn, không đốt, không vứt gà chết ra kênh rạch, ao, vườn, bãi rác. Chôn sai cách làm mầm bệnh ngấm ra nguồn nước và bị chó mèo đào lên.
- Rắc vôi bột ở lối ra vào chuồng, quanh chuồng. Dùng một đôi ủng riêng chỉ để đi trong chuồng.
- Tách riêng vịt, ngan, chim cảnh khỏi khu gà. Vịt có thể mang virus cúm mà ít biểu hiện.
- Rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần vào chuồng. Thay quần áo, giặt riêng.
- Chờ thú y hướng dẫn tiếp: lấy mẫu, cách ly, tiêu huỷ nếu cần, sát trùng.
Dấu hiệu nghi cúm gia cầm
- Gà chết đột ngột, số chết tăng nhanh trong 1 đến 2 ngày.
- Mào, tích tím tái, sưng phù đầu, mặt.
- Da chân, bàn chân xuất huyết đỏ tím.
- Chảy nước mắt, nước mũi, thở khó.
- Gà đẻ ngừng đẻ đột ngột.
- Vịt, ngan có thể có dấu hiệu thần kinh, mắt đục, hoặc chết mà không rõ triệu chứng.
Bảo vệ người trong gia đình
- Không ăn, không bán, không cho gia cầm ốm, chết.
- Không cho trẻ em chơi với gia cầm, không cầm gà chết.
- Người tiếp xúc với gà ốm, chết mà sau đó bị sốt, ho, khó thở, đau cơ thì đi khám ngay và nói rõ với bác sĩ là có tiếp xúc gia cầm ốm, chết. Đây là khuyến cáo lâu nay của ngành y tế về phòng cúm A/H5N1.
- Rửa tay xà phòng sau khi làm chuồng, trước khi ăn.
Không nên làm
- Tự mua thuốc kháng sinh về đổ cho cả đàn mà không báo. Kháng sinh không chữa được cúm, Newcastle, Gumboro, và làm chậm việc xác định bệnh.
- Tiêm vắc xin cho đàn đang chết mà không có thú y hướng dẫn.
- Mua gà giống mới về nuôi ngay trong chuồng vừa có dịch.
Sau khi dịch qua
Làm theo hướng dẫn của thú y về vệ sinh, sát trùng và thời gian để trống chuồng trước khi tái đàn. Khi nuôi lại, mua giống có nguồn gốc, tiêm phòng đủ. Lịch phổ biến theo khuyến nông gồm Newcastle, Gumboro, đậu gà khi gà còn nhỏ và vắc xin cúm gia cầm khoảng 2 đến 3 tuần tuổi, tiêm nhắc theo chương trình của địa phương. Hỏi thú y xã về đợt tiêm phòng cúm định kỳ ở xã.
Câu hỏi thường gặp
Gà bị dịch có ăn được không?
Không. Gà ốm, chết vì dịch không được ăn, không được bán. Cúm gia cầm có chủng lây sang người qua tiếp xúc khi giết mổ. Gà chết phải để thú y hướng dẫn xử lý.
Gà bị dịch uống thuốc gì?
Các bệnh dịch nguy hiểm ở gà như cúm, Newcastle, Gumboro do virus, không có thuốc đặc trị. Việc cần làm là báo thú y xã để được xác định bệnh và hướng dẫn. Tự cho uống thuốc chỉ làm chậm việc xử lý.
Gà bị cúm A có lây sang người không?
Một số chủng cúm A ở gia cầm như H5N1 đã từng lây sang người, chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với gia cầm ốm, chết khi giết mổ, làm lông. Vì vậy không giết mổ, không ăn gia cầm ốm chết, và đi khám ngay nếu sốt, ho sau khi tiếp xúc.
Gà chết nhiều nhưng không rõ bệnh có cần báo không?
Có. Luật Thú y 2015 yêu cầu báo khi động vật chết hoặc có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm, không cần biết chắc là bệnh gì. Thú y sẽ lấy mẫu để xác định.