Gà bị tụ huyết trùng là bệnh do vi khuẩn Pasteurella multocida, hay gặp ở gà lớn và gà đang đẻ. Biểu hiện điển hình là gà chết đột ngột dù hôm trước còn ăn, mào và tích tím bầm, sốt, bỏ ăn, ỉa phân loãng xanh vàng. Vì các dấu hiệu này rất giống cúm gia cầm và Newcastle, khi gà chết nhanh nhiều con phải báo ngay thú y xã để xác định bệnh. Nếu đúng tụ huyết trùng, thú y sẽ hướng dẫn kháng sinh cho cả đàn và tiêm phòng cho những con còn khoẻ.
| Dấu hiệu | Có thể là | Việc làm trước | Khi nào gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Chết đột ngột, mào tím, sốt, phân xanh vàng, gà lớn | Tụ huyết trùng thể cấp | Cách ly, ngừng mua bán | Ngay |
| Chết nhanh hàng loạt, phù đầu, xuất huyết da chân | Cúm gia cầm | Không động vào gà chết, báo xã | Ngay |
| Phân xanh, khò khè, nghẹo cổ, đi vòng | Newcastle | Cách ly | Ngay |
| Sưng tích, sưng khớp, què kéo dài, gà gầy | Tụ huyết trùng thể mãn | Tách riêng | Sớm, để quyết định giữ hay loại |
Nguyên nhân và cách lây
Vi khuẩn tụ huyết trùng có thể nằm sẵn trong đường hô hấp của gà khoẻ. Khi gà bị stress, bệnh phát ra:
- Trời chuyển mùa, nóng ẩm, mưa nhiều.
- Chuồng bẩn, nuôi dày, thiếu thức ăn.
- Vận chuyển, nhập gà mới, gà vừa mắc bệnh khác.
Bệnh lây qua thức ăn, nước uống nhiễm dịch mũi, phân của gà ốm, qua chuột, chim hoang và dụng cụ. Gà khỏi bệnh có thể vẫn mang mầm bệnh và lây cho đàn khác. Vịt, ngan, ngỗng cũng mắc tụ huyết trùng.
Biểu hiện
Thể quá cấp: gà chết rất nhanh, không kịp thấy triệu chứng, thường là gà to, béo, đang đẻ. Sáng ra thấy gà chết dưới sào.
Thể cấp:
- Sốt, ủ rũ, xù lông, bỏ ăn, uống nhiều nước.
- Mào và tích tím bầm, sẫm màu.
- Chảy nước nhớt ở mỏ, thở khó.
- Phân loãng màu xanh, vàng, có khi lẫn máu.
- Chết sau 1 đến 3 ngày.
Thể mãn tính (sau đợt cấp hoặc ở đàn đã có miễn dịch một phần):
- Tích sưng to, cứng, có khi chỉ một bên.
- Khớp chân, khớp cánh sưng, gà què.
- Viêm xoang, chảy mũi, gà gầy dần.
Cách kiểm tra
- Ghi số gà chết theo ngày, tuổi gà chết, gà to hay gà nhỏ.
- Xem mào, tích, da chân. Xuất huyết đỏ ở da chân, phù đầu nghiêng về cúm.
- Xem phân. Phân xanh vàng loãng hay gặp ở tụ huyết trùng thể cấp.
- Nhớ lại lịch tiêm: đàn đã tiêm tụ huyết trùng, cúm, Newcastle chưa.
- Để thú y mổ khám hoặc lấy mẫu. Ở tụ huyết trùng, gan thường có nhiều điểm hoại tử trắng li ti, tim xuất huyết. Nhưng chỉ xét nghiệm mới phân biệt chắc với cúm.
Cách xử lý từng bước
- Báo thú y xã khi gà chết nhanh nhiều con. Theo Luật Thú y 2015, chủ vật nuôi phát hiện động vật mắc bệnh, chết hoặc có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm phải báo ngay cho nhân viên thú y xã, UBND xã hoặc cơ quan thú y gần nhất.
- Cách ly gà ốm, không cho gà ra vườn chung, không cho người ngoài vào chuồng.
- Không bán chạy, không giết mổ gà ốm để ăn hay cho hàng xóm. Việc này làm bệnh lan sang xóm khác.
- Thu gom gà chết vào bao kín theo hướng dẫn của thú y. Không vứt ra kênh, ao, bãi rác.
- Dùng kháng sinh cho cả đàn theo chỉ định của thú y khi đã xác định là tụ huyết trùng. Kháng sinh dùng sớm cứu được phần lớn gà chưa phát bệnh. Dùng đủ ngày, không dừng giữa chừng.
- Vệ sinh, sát trùng chuồng: dọn phân, độn lót, rắc vôi, phun thuốc sát trùng dùng cho chuồng trại theo nhãn.
- Tiêm vắc xin tụ huyết trùng cho đàn còn khoẻ sau đợt điều trị, theo lịch thú y hướng dẫn.
- Tuân thời gian ngưng thuốc trước khi bán hoặc giết thịt.
Có nên giữ gà khỏi bệnh không
Gà bị thể mãn tính, sưng tích, sưng khớp lâu ngày thường vẫn mang vi khuẩn và là nguồn lây cho các lứa sau. Nhiều người nuôi chọn loại những con này. Hỏi thú y để quyết định theo tình hình đàn.
Phòng bệnh
- Vắc xin tụ huyết trùng gia cầm: lịch phổ biến trong tài liệu khuyến nông là tiêm lần đầu khi gà khoảng 1 đến 2 tháng tuổi, nhắc lại theo khuyến cáo của nhà sản xuất và thú y địa phương, thường khoảng 6 tháng một lần với gà nuôi dài ngày.
- Giảm stress: không nuôi dày, chuồng thoáng mát mùa nóng, kín gió mùa rét.
- Diệt chuột, ngăn chim hoang vào máng ăn.
- Nhốt riêng gà mới mua 2 tuần.
- Không nuôi chung gà với vịt, ngan trong cùng chuồng.
Câu hỏi thường gặp
Gà bị tụ huyết trùng có ăn được không?
Không nên. Gà ốm hoặc chết do tụ huyết trùng thịt thường tụ máu, và việc giết mổ tại nhà làm phát tán vi khuẩn ra chuồng, ra xóm. Quan trọng hơn, bạn không phân biệt được bằng mắt với cúm gia cầm, là bệnh lây sang người. Gà chết phải xử lý theo hướng dẫn của thú y.
Gà bị tụ huyết trùng có biểu hiện gì?
Thể cấp: gà sốt, bỏ ăn, mào tích tím bầm, chảy nhớt ở mỏ, phân loãng xanh vàng, chết sau 1 đến 3 ngày. Thể quá cấp gà chết đột ngột. Thể mãn tính sưng tích, sưng khớp, gà gầy dần.
Gà con có bị tụ huyết trùng không?
Có thể nhưng ít gặp hơn. Bệnh chủ yếu gặp ở gà lớn, gà hậu bị và gà đẻ. Gà con chết nhiều thường do bệnh khác như Gumboro, Newcastle, cầu trùng, thương hàn.