Nuôi bồ câu thả rong là để chim tự bay đi kiếm ăn quanh nhà rồi về chuồng ngủ, đẻ và nuôi con. Để chim không bay mất, cần ba việc: chuồng đặt cao, kín mưa, có ô riêng cho từng đôi; nhốt chim mới về trong chuồng hoặc lồng lưới trước cửa một thời gian cho quen rồi mới thả; và cho ăn hai bữa cố định tại chuồng để chim có lý do quay về. Thả rong tiết kiệm công và thức ăn hơn nuôi nhốt, đổi lại dễ mất chim vì mèo, diều hâu, người bắt và chim hay làm bẩn mái nhà hàng xóm.
| Tiêu chí | Nuôi thả rong | Nuôi nhốt chuồng |
|---|---|---|
| Công chăm sóc | Ít | Nhiều hơn, phải cho ăn uống đủ trong ô |
| Thức ăn | Chim tự kiếm thêm, vẫn cần 2 bữa tại chuồng | Người nuôi cấp toàn bộ, cần thêm sỏi, khoáng |
| Rủi ro mất chim | Cao: mèo, diều hâu, bẫy, bay nhập đàn khác | Thấp |
| Kiểm soát sinh sản, ghép đôi | Khó | Dễ |
| Ảnh hưởng hàng xóm | Phân trên mái, sân, bể nước | Ít |
| Hợp với | Vài đôi nuôi vui, nhà rộng, vùng quê | Nuôi lấy thịt, số lượng nhiều |
Cách làm chuồng nuôi bồ câu thả
Chuồng thả thường là hộp gỗ nhiều ngăn gắn dưới mái hiên, trên tường cao hoặc trên cột.
- Đặt cao, xa tầm với của mèo, chó, chuột. Chuồng trên cột nên có tấm tôn tròn hoặc ống trơn quanh cột để chuột, rắn không leo được.
- Hướng cửa tránh gió mùa đông và mưa hắt; có mái chìa ra che mưa nắng.
- Mỗi đôi một ngăn. Bồ câu sống theo đôi và giữ ngăn của mình. Kích thước ngăn có thể tham khảo ô chuồng nuôi nhốt trong tài liệu kỹ thuật bồ câu Pháp trên Nhà Chăn Nuôi (rộng 50 cm, sâu 60 cm, cao 50 cm), với bồ câu ta nhỏ con thì làm nhỏ hơn một chút.
- Cửa ra vào nhỏ cho mỗi ngăn, trước cửa có bậc đáp để chim đậu.
- Ổ đẻ trong ngăn, lót rơm khô. Mỗi đôi nên có 2 ổ vì mái hay đẻ lứa mới khi lứa trước chưa rời ổ.
- Làm thêm ngăn trống hơn số đôi đang có, để chim non trưởng thành có chỗ ghép đôi, tránh đánh nhau giành ổ.
- Sàn ngăn dễ dọn: có khay rút hoặc cửa sau để quét phân.
Tránh làm chuồng bằng tôn không có mái cách nhiệt, vì trưa hè bên trong rất nóng, chim non dễ chết.
Tập cho bồ câu nhớ chuồng
Chim mua về từ nơi khác, nhất là chim trưởng thành, rất dễ bay về chỗ cũ hoặc lạc. Cách làm phổ biến:
- Nhốt trong chuồng hoặc trong lồng lưới gắn trước cửa chuồng một thời gian, cho chim ăn uống tại chỗ và nhìn quen quang cảnh xung quanh. Chim càng lớn tuổi, thời gian nhốt càng nên dài.
- Để đôi chim đẻ và ấp tại chuồng mới trước khi thả. Chim đang có trứng, có con thường gắn với ổ và quay về.
- Thả lần đầu vào lúc chim đói, trước bữa ăn chiều, trời quang, lặng gió. Chim bay vài vòng rồi về ăn.
- Cho ăn ngay khi chim về, cùng một giờ, cùng một tín hiệu (gõ máng, huýt sáo). Chim sẽ học được rằng về chuồng là có ăn.
- Chim non sinh ra tại chuồng gần như luôn nhớ chuồng, nên cách chắc nhất để có đàn thả ổn định là để chim bố mẹ nhốt sinh sản, rồi thả dần đàn con.
Không thả vào ngày mưa, gió to, sương mù, hoặc khi vừa có diều hâu lượn quanh khu vực.
Cho bồ câu thả rong ăn gì
Chim thả tự nhặt hạt rơi, hạt cỏ, nhưng vẫn cần ăn tại chuồng để khoẻ và gắn với chuồng:
- Hạt: theo tài liệu kỹ thuật trên Nhà Chăn Nuôi, khẩu phần hạt cho bồ câu gồm khoảng 25 đến 30% đậu đỗ (đỗ xanh, đỗ đen, đỗ tương rang) và 70 đến 75% ngô, thóc, gạo. Hạt phải khô, không mốc mọt.
- Hai bữa cố định: tài liệu gợi ý buổi sáng 8 đến 9 giờ và buổi chiều 14 đến 15 giờ. Với chim thả, bữa chiều quan trọng nhất vì giữ chim về chuồng trước tối.
- Lượng: không cho ăn quá no buổi sáng, để chim còn đi kiếm ăn và về vào buổi chiều. Đôi đang nuôi con cần nhiều hơn.
- Sỏi, khoáng, muối: chim thả tự tìm được một phần sỏi, nhưng vẫn nên để máng nhỏ gồm sỏi, khoáng và muối gần chuồng, nhất là mùa nuôi con.
- Nước sạch: đặt máng nước cạnh chuồng, thay hằng ngày. Chim thả hay uống nước đọng, vũng bẩn, là đường lây bệnh.
Không rắc thức ăn khắp sân. Thức ăn vương vãi thu hút chuột, chim sẻ, chim hoang dã mang bệnh.
Bảo vệ đàn bồ câu thả
- Mèo: đặt chuồng cao, không có mái nhà, cành cây sát chuồng để mèo nhảy sang.
- Chuột, rắn: tấm chắn quanh cột, bịt khe hở, đóng cửa ngăn ban đêm nếu có thể.
- Diều hâu, chim săn mồi: giảm thả khi thấy chim săn mồi hay lượn quanh; trồng cây, có mái che quanh chuồng để chim có chỗ trú.
- Bẫy, người bắt: nhiều nơi có người đánh lưới bồ câu. Thả vào khung giờ có người ở nhà.
- Nhập đàn khác: bồ câu thả có thể theo đàn nhà khác về. Chim non mới tập bay dễ lạc nhất.
Đẻ, ấp và nuôi con khi thả rong
Bồ câu thả vẫn đẻ và ấp trong ngăn chuồng như chim nuôi nhốt. Theo tài liệu kỹ thuật bồ câu Pháp trên Nhà Chăn Nuôi, trứng bồ câu ấp 16 đến 17 ngày thì nở; chim non được bố mẹ mớm sữa diều và thường tách mẹ khoảng 28 ngày tuổi. Việc cần làm:
- Giữ yên tĩnh quanh chuồng lúc chim ấp, không leo lên kiểm tra liên tục.
- Thay rơm lót ổ khi bẩn, nhất là lúc có chim non.
- Để ý ngăn nào có trứng lâu không nở để bỏ đi.
- Chim non mới ra ràng tập bay dễ rơi xuống đất, cần kiểm tra quanh chân chuồng mỗi sáng tối.
Phòng bệnh và vệ sinh
- Dọn phân trong ngăn thường xuyên, phơi nắng ổ lót.
- Bồ câu mắc được Newcastle. Hỏi thú y về vắc xin Newcastle cho bồ câu và làm theo nhãn.
- Chim ủ rũ, xù lông, tiêu chảy xanh, nghẹo cổ, đi vòng tròn: nhốt riêng ngay, báo thú y xã, vì chim thả có thể lây bệnh cho gà vịt trong xóm. Dấu hiệu Newcastle trên gà được mô tả ở bài gà bị Newcastle.
- Không để bồ câu uống chung máng với gà, vịt.
- Phân bồ câu khô bay bụi, đeo khẩu trang khi quét dọn chuồng.
Nếu nhà còn nuôi gà, cách giữ khu nuôi khô và bớt mùi có ở bài cách nuôi gà không hôi.
Câu hỏi thường gặp
Bồ câu mới mua về nhốt bao lâu thì thả được?
Không có con số chung. Chim non còn nhỏ quen nhanh hơn, chim trưởng thành cần nhốt lâu hơn, tốt nhất là đợi đôi chim đẻ, ấp ở chuồng mới rồi mới thả. Thả lần đầu vào lúc chim đói trước bữa chiều.
Vì sao bồ câu thả bay đi không về?
Thường do thả quá sớm khi chim chưa quen chuồng, chuồng bị mèo chuột quấy khiến chim sợ, thiếu thức ăn tại chuồng, hoặc chim theo đàn khác. Chim trưởng thành mua từ nơi gần có thể bay về chỗ cũ.
Nuôi bồ câu thả có làm phiền hàng xóm không?
Có thể, vì chim đậu và thải phân trên mái, bể nước, sân nhà bên cạnh. Nên nuôi số lượng vừa phải, đặt chuồng xa nhà hàng xóm và trao đổi trước với họ.
Chuồng bồ câu thả nên đặt hướng nào?
Hướng tránh gió lạnh mùa đông và tránh mưa hắt tại nơi bạn ở, có mái che chìa ra trước cửa. Quan trọng hơn hướng là chuồng phải cao, khô và an toàn với mèo, chuột.