Nuôi gà lôi trắng không giống nuôi gà cảnh. Gà lôi trắng (Lophura nycthemera) là động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIB theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, có hiệu lực từ 1/7/2025. Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, người dân được nuôi khi đáp ứng điều kiện cơ sở nuôi, đăng ký mã số cơ sở nuôi, mở sổ theo dõi, chứng minh nguồn gốc hợp pháp và làm thủ tục kiểm dịch, bảng kê lâm sản khi mua bán, vận chuyển. Nuôi, mua bán không phép có thể bị xử lý hình sự.
| Việc | Cơ quan, văn bản | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xác định nhóm loài | Thông tư 27/2025/TT-BNNMT | Gà lôi trắng thuộc nhóm IIB từ 1/7/2025 (trước đó nhóm IB theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP) |
| Điều kiện cơ sở nuôi | Điều 25 Thông tư 27/2025 | Theo trả lời của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm |
| Đăng ký mã số cơ sở nuôi | Cơ quan kiểm lâm địa phương | Hỏi Hạt Kiểm lâm hoặc Chi cục Kiểm lâm nơi nuôi |
| Sổ theo dõi nuôi | Chủ cơ sở tự mở, cập nhật | Ghi nhập, sinh, chết, bán |
| Mua bán, vận chuyển | Bảng kê lâm sản, kiểm dịch động vật | Làm thủ tục mỗi lần chuyển giao |
| Xử lý vi phạm hình sự | Điều 234 Bộ luật Hình sự (loài nhóm II) | Có thể bị phạt tù đến 12 năm |
Gà lôi trắng thuộc nhóm nào
Theo Tuổi Trẻ dẫn Sách đỏ Việt Nam, gà lôi trắng xếp hạng sẽ nguy cấp (VU), phân bố ở Tây Bắc, Đông Bắc và Trung Bộ. Trước 1/7/2025, theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP, loài này thuộc nhóm IB, nghiêm cấm khai thác và sử dụng mẫu vật khai thác từ tự nhiên vì mục đích thương mại.
Từ 1/7/2025, Thông tư 27/2025/TT-BNNMT xếp gà lôi trắng vào nhóm IIB, tức hạn chế khai thác và sử dụng vì mục đích thương mại. Theo giải thích của lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm trên Tuổi Trẻ, việc áp dụng Thông tư này xuất phát từ Nghị định 136/2025/NĐ-CP phân cấp cho Bộ quy định danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm.
Chuyển xuống nhóm IIB không có nghĩa là nuôi tự do. Gà lôi trắng vẫn là động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và vẫn phải làm đủ thủ tục.
Trước khi nuôi phải làm gì
Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm trả lời Tuổi Trẻ tháng 8/2025, để nuôi và buôn bán gà lôi trắng, người dân cần:
- Đáp ứng điều kiện cơ sở nuôi theo Điều 25 Thông tư 27/2025: chuồng trại phù hợp với loài, bảo đảm an toàn cho người và vật nuôi, vệ sinh môi trường, phòng bệnh.
- Đăng ký cấp mã số cơ sở nuôi với cơ quan kiểm lâm.
- Mở sổ theo dõi nuôi, ghi đầy đủ số lượng nhập, sinh sản, chết, xuất bán.
- Chứng minh nguồn gốc hợp pháp của con giống: mua từ cơ sở có mã số, có hồ sơ.
- Làm thủ tục xác nhận bảng kê lâm sản khi mua bán, vận chuyển, chuyển giao quyền sở hữu.
- Làm thủ tục kiểm dịch động vật theo quy định.
Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khuyến cáo người dân tìm hiểu kỹ quy định trước khi nuôi và liên hệ cơ quan kiểm lâm địa phương để được hướng dẫn thủ tục cụ thể.
Dân trí dẫn Thông tư 27/2025 cho biết với loài động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, nuôi sinh sản vì mục đích thương mại chỉ thực hiện với cá thể từ thế hệ F2 được Cơ quan khoa học CITES Việt Nam xác định. Gà lôi trắng có thuộc diện này hay không, và yêu cầu cụ thể cho loài nhóm IIB, cần hỏi trực tiếp cơ quan kiểm lâm khi làm hồ sơ.
Rủi ro khi nuôi không phép
Tháng 8/2025, báo chí đưa tin một người ở Nghệ An bị toà sơ thẩm tuyên 6 năm tù vì nuôi, mua bán 13 cá thể gà lôi trắng không phép. Vụ việc xảy ra khi loài này còn thuộc nhóm IB; sau đó Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên kháng nghị đề nghị huỷ án để xét xử lại do thay đổi chính sách pháp luật, theo Tạp chí Luật sư Việt Nam.
Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, với loài nhóm II, vi phạm hình sự xử lý theo Điều 234 Bộ luật Hình sự, có thể bị phạt tù đến 12 năm. Vi phạm hành chính xử lý theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 07/2022/NĐ-CP) về lâm nghiệp.
Những trường hợp hay gặp dẫn tới vi phạm:
- Mua gà lôi trắng trên mạng, không có giấy tờ nguồn gốc.
- Bắt gà con, trứng từ rừng về nuôi.
- Nuôi cho sinh sản rồi bán mà không có mã số cơ sở, không làm bảng kê.
- Đổi chác với người nuôi chim cảnh khác.
Đặc điểm sinh học cần biết
Theo Tuổi Trẻ và Dân trí dẫn Sách đỏ Việt Nam:
- Con trống dài khoảng 80 đến 127 cm tính cả đuôi, con mái 56 đến 71 cm, nặng khoảng 1 đến 2 kg.
- Sinh sản từ khoảng tháng 2 đến tháng 6, mỗi lứa 4 đến 10 trứng.
- Thức ăn tự nhiên gồm ngũ cốc, côn trùng, bò sát nhỏ, ếch nhái, quả, hạt và giun đất.
Con trống mất gần 2 năm mới thay xong bộ lông trắng trưởng thành; khi nhỏ trống mái cùng màu nâu có vạch đen, theo Dân trí.
Chăm sóc cơ bản theo kinh nghiệm vườn thú
Thảo Cầm Viên Sài Gòn đang nuôi hơn 30 cá thể gà lôi trắng. Theo ông Mai Khắc Trung Trực, Giám đốc xí nghiệp động vật của Thảo Cầm Viên, trả lời Thanh Niên tháng 8/2025:
- Việc nuôi dưỡng gà lôi trắng tương tự nuôi công và các loài trĩ.
- Gà được nuôi trong nhiều ô riêng vì con trưởng thành hay đánh nhau tranh con mái và lãnh thổ.
- Gà hoạt động ban ngày, ban đêm bay lên cao để ngủ, nên chuồng cần sào đậu cao.
- Mùa đẻ từ khoảng tháng giêng, giảm khi vào mùa mưa. Nếu để sinh sản tối đa, một con mái có thể đẻ 2 ổ mỗi năm, mỗi ổ tới 9 trứng.
- Trứng ấp 21 đến 23 ngày thì nở.
- Nhân viên phải sát trùng khi ra vào chuồng và gà được tiêm phòng vắc xin định kỳ như gia cầm.
Phòng bệnh và an toàn sinh học
Gà lôi trắng là chim họ trĩ, mắc được nhiều bệnh của gia cầm như Newcastle, cúm gia cầm, cầu trùng, giun sán. Nguyên tắc:
- Nuôi tách biệt với gà, vịt thả vườn, không cho chim hoang dã vào chuồng.
- Sát trùng khi ra vào chuồng như cách vườn thú làm.
- Hỏi bác sĩ thú y về lịch vắc xin phù hợp.
- Chim chết không rõ nguyên nhân, nhiều con ốm cùng lúc: báo ngay cán bộ thú y xã. Cách xử lý khi nghi dịch có trong bài gà bị dịch phải làm sao.
- Nhận biết sớm bệnh Newcastle qua bài gà bị Newcastle.
Nếu chỉ muốn nuôi chim đẹp làm cảnh
Nếu mục đích là nuôi chim có bộ lông đẹp mà không muốn làm thủ tục với kiểm lâm, nên chọn các giống gà cảnh, gà tre, gà Ai Cập hoặc các loại gia cầm cảnh là vật nuôi thông thường. Trường hợp đang giữ gà lôi trắng không rõ nguồn gốc, liên hệ cơ quan kiểm lâm địa phương để được hướng dẫn, không tự thả ra tự nhiên vì chim nuôi nhốt lâu có thể không sống được và mang mầm bệnh ra ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Gà lôi trắng có được nuôi không?
Được, nếu đáp ứng điều kiện cơ sở nuôi, được cấp mã số cơ sở nuôi, mở sổ theo dõi và chứng minh nguồn gốc hợp pháp theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT, theo trả lời của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm.
Gà lôi trắng thuộc nhóm IB hay IIB?
Từ 1/7/2025 là nhóm IIB theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT. Trước đó là nhóm IB theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP.
Nuôi gà lôi trắng không phép bị phạt thế nào?
Tuỳ hành vi và số lượng, có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 07/2022/NĐ-CP) hoặc xử lý hình sự theo Điều 234 Bộ luật Hình sự với mức phạt tù đến 12 năm đối với loài nhóm II.
Trứng gà lôi trắng ấp bao lâu thì nở?
Theo Thảo Cầm Viên Sài Gòn, trứng gà lôi trắng ấp khoảng 21 đến 23 ngày thì nở.