Vịt bị khò khè, nhất là vịt, ngan con 1 đến 3 tuần tuổi, hay gặp nhất là do nấm phổi: vịt hít phải bào tử nấm Aspergillus từ rơm, trấu lót chuồng hoặc thức ăn bị mốc. Vịt lớn khò khè kèm sưng vùng dưới mắt thường do viêm xoang. Ngoài ra còn do chuồng lạnh, ẩm, khí amoniac, và các bệnh như Riemerella, cúm gia cầm. Việc làm trước tiên là tìm và bỏ nguồn mốc, làm khô chuồng, rồi hỏi thú y nếu vịt chết nhiều.
| Dấu hiệu | Hay nghĩ đến | Việc làm trước | Gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Vịt con há mỏ rướn cổ thở, khát nước, chết rải rác | Nấm phổi | Thay toàn bộ độn lót, bỏ cám mốc | Nếu chết nhiều |
| Vịt lớn sưng vùng dưới mắt, chảy mũi, lắc đầu | Viêm xoang (Mycoplasma, vi khuẩn) | Tách riêng, giữ khô | Sớm |
| Khò khè, mắt ướt, nghẹo cổ, nằm ngửa | Riemerella | Làm khô chuồng, cách ly | Sớm |
| Cả đàn khò khè nhẹ khi trời rét, chuồng khai | Lạnh, amoniac | Che gió, thay độn | Nếu không đỡ |
| Khò khè kèm chết nhanh hàng loạt, mắt đục | Nghi cúm gia cầm | Không động vào vịt chết | Ngay, báo xã |
Nấm phổi ở vịt con
Nấm Aspergillus mọc trên rơm, trấu, cám ẩm. Khi vịt bới, bào tử bay lên, vịt hít vào phổi và túi khí. Vịt con sức đề kháng yếu nên mắc nhiều nhất.
Dấu hiệu:
- Thở khó, há mỏ, rướn cổ, khò khè.
- Khát nước, uống nhiều, ăn kém.
- Vịt gầy dần, lông xơ, có con tiêu chảy.
- Một số con có dấu hiệu thần kinh do nấm lên não.
- Chết rải rác nhiều ngày, không đột ngột hàng loạt như bệnh virus.
Khi thú y mổ khám, phổi và túi khí có những hạt nhỏ màu trắng vàng, có khi mảng mốc xanh.
Nấm phổi không lây trực tiếp từ con này sang con khác. Cả đàn cùng bị vì cùng hít một nguồn mốc, nên bỏ nguồn mốc là việc quyết định.
Viêm xoang ở vịt lớn
Vùng xoang dưới mắt sưng phồng, mềm hoặc cứng, chảy mũi, lắc đầu, khò khè. Thường do vi khuẩn như Mycoplasma, có khi ghép với Riemerella hoặc E. coli. Hay gặp khi chuồng ẩm, không có nước sạch để vịt rửa mỏ, nuôi dày. Bệnh kéo dài, vịt chậm lớn, vịt đẻ giảm đẻ.
Cách kiểm tra
- Tuổi vịt: vịt con dưới 3 tuần khò khè nghĩ đến nấm phổi trước.
- Bốc một nắm độn lót: ẩm, có mùi mốc, có lớp mốc xanh xám là nguồn bệnh.
- Kiểm tra cám: bao cám mở lâu, vón cục, có mùi mốc, chỗ đáy máng đọng cám ướt.
- Xem mặt vịt: sưng xoang dưới mắt nghiêng về viêm xoang.
- Đếm chết: chết rải rác nhiều ngày khác với chết nhanh hàng loạt.
- Nhìn mắt, cổ: mắt ướt, nghẹo cổ nghiêng về Riemerella.
Cách xử lý từng bước
- Dọn sạch toàn bộ độn lót cũ, mang ra xa chuồng đốt hoặc ủ phân. Không lót chồng lớp mới lên lớp mốc.
- Rắc vôi bột xuống nền, để khô, rồi lót rơm, trấu mới thật khô. Rơm trấu mua về nên phơi nắng kỹ trước khi dùng.
- Đổ bỏ cám mốc, rửa và phơi máng. Chỉ đổ cám đủ ăn trong ngày, không để cám ướt đọng đáy máng.
- Làm khô chuồng: đặt máng uống ở chỗ có rãnh thoát nước hoặc trên sàn lưới, che mưa hắt.
- Thông thoáng nhưng tránh gió lùa thẳng vào vịt con.
- Tách vịt thở khó ra ô riêng, giữ ấm, để nước sát bên.
- Hỏi thú y. Vịt đã bị nấm phổi nặng rất khó chữa. Thú y có thể hướng dẫn thuốc chống nấm cho cả đàn và phun sát trùng chuồng phù hợp. Viêm xoang do vi khuẩn cần kháng sinh đúng loại do thú y chọn.
- Bổ sung vitamin, điện giải giúp vịt đỡ suy.
Khi nào gọi thú y ngay
- Vịt chết nhanh nhiều con trong 1 đến 2 ngày.
- Kèm mắt đục, run đầu, phù đầu, phân xanh.
- Vịt đẻ giảm đẻ mạnh.
Những trường hợp này có thể là cúm gia cầm hoặc dịch tả vịt. Theo Luật Thú y 2015, phải báo ngay cho nhân viên thú y xã hoặc UBND xã. Không bán chạy, không vứt vịt chết xuống ao, kênh.
Phòng khò khè cho vịt, ngan
- Chỉ dùng rơm, trấu khô, không mốc. Bảo quản độn lót dưới mái che.
- Mua cám vừa đủ dùng, để nơi khô, kê cao khỏi nền.
- Khu úm vịt con khô ráo, ấm, không để nước vương ra độn.
- Có chỗ nước sạch để vịt nhúng rửa mỏ, mũi.
- Nuôi đúng mật độ, không nuôi chung vịt nhiều lứa.
- Tiêm phòng dịch tả vịt, cúm gia cầm theo lịch thú y địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Vịt bị khò khè là bệnh gì?
Ở vịt con hay gặp nhất là nấm phổi do rơm, trấu, cám mốc. Ở vịt lớn hay gặp viêm xoang. Nếu khò khè đi kèm chết nhanh nhiều con thì phải nghĩ đến bệnh truyền nhiễm và báo thú y.
Vịt bị nấm phổi có chữa được không?
Vịt đã thở há mỏ, gầy rạc thì rất khó chữa vì phổi đã tổn thương. Bỏ nguồn mốc và làm khô chuồng giúp những con chưa bị nặng không mắc thêm. Hỏi thú y về thuốc cho cả đàn.
Vịt bị khẹc là bệnh gì?
Tiếng khẹc khẹc ở vịt thường là viêm xoang hoặc viêm đường hô hấp trên, có khi do thức ăn dính mũi khi thiếu nước rửa mỏ. Nếu kéo dài, sưng mặt, lây nhiều con thì nhờ thú y xem.
Vịt con bị khò khè phải làm sao?
Thay ngay độn lót, bỏ cám mốc, giữ ấm và khô khu úm. Tách con thở khó ra riêng. Nếu chết tiếp sau khi đã sửa chuồng, hãy gọi thú y.