Vịt bị dịch tả là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus, gặp ở vịt, ngan, ngỗng. Dấu hiệu hay thấy là vịt sốt, bỏ ăn, khát nước, chảy nước mắt dính mí, sưng phù đầu, phân loãng xanh lẫn máu, bỏ nước lên bờ đứng ủ rũ, chân yếu, chết nhiều trong vài ngày. Bệnh không có thuốc đặc trị. Khi nghi dịch tả, hãy nhốt đàn, ngừng chăn thả đồng, báo thú y xã và tiêm vắc xin khẩn cấp cho vịt còn khoẻ theo hướng dẫn thú y.
| Dấu hiệu | Hay nghĩ đến | Việc làm trước | Gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Sưng đầu, chảy nước mắt, phân xanh lẫn máu, chết nhiều | Dịch tả vịt | Nhốt đàn, ngừng thả đồng | Ngay |
| Chết nhanh hàng loạt, mắt đục, run đầu, xuất huyết | Cúm gia cầm | Không động vào vịt chết | Ngay, báo xã |
| Vịt con 1–8 tuần, nằm ngửa bơi chân, nghẹo cổ | Riemerella | Làm khô chuồng, cách ly | Sớm |
| Vịt con dưới 3 tuần chết đột ngột, co giật, ngửa đầu ra sau | Viêm gan vịt do virus | Cách ly | Ngay |
| Vịt lớn chết đột ngột, không rõ dấu hiệu | Tụ huyết trùng, dịch tả, cúm | Cách ly | Ngay |
Nguyên nhân và cách lây
Dịch tả vịt do một loại herpesvirus gây ra. Virus thải ra theo phân, dịch mắt mũi của vịt bệnh và lan mạnh qua nguồn nước: ao, kênh, ruộng mà nhiều đàn vịt cùng chạy. Chăn thả vịt đồng, mua vịt chạy đồng về nuôi chung, vịt trời, dụng cụ, xe chở vịt là các đường lây hay gặp. Vịt khỏi bệnh có thể mang virus lâu dài và thải ra từng đợt.
Dấu hiệu nhận biết
- Sốt cao, ủ rũ, bỏ ăn nhưng khát nước, uống nhiều.
- Mắt: chảy nước mắt, mí mắt sưng, dính lại, sợ ánh sáng.
- Đầu: sưng phù đầu, cổ, sờ thấy mềm. Dân gian gọi là vịt đầu to.
- Mũi: chảy dịch nhầy.
- Phân: loãng, màu xanh hoặc trắng, có khi lẫn máu. Lông quanh lỗ huyệt bết phân.
- Vận động: vịt bỏ nước, đứng tụm trên bờ, cánh xệ, chân yếu, có con liệt.
- Vịt đẻ: giảm đẻ đột ngột.
- Chết: nhiều con trong vài ngày, vịt lớn và vịt đẻ thường bị nặng.
Khi thú y mổ khám, bệnh tích đặc trưng là xuất huyết, loét và lớp màng giả ở thực quản, lỗ huyệt. Việc mổ khám nên để thú y làm vì cần phân biệt với cúm gia cầm.
Cách kiểm tra
- Đếm số vịt ốm và chết mỗi ngày.
- Xem mắt, đầu, phân của vài con ốm.
- Nhớ lại: đàn có chạy đồng, có mua thêm vịt, có đàn nào gần đó chết không.
- Kiểm tra sổ tiêm: đàn đã tiêm dịch tả vịt chưa, tiêm lúc mấy ngày tuổi.
- Xem có dấu hiệu cúm: chết rất nhanh, mắt đục, run đầu. Nếu có, báo xã ngay và không động vào vịt chết.
Cách xử lý từng bước
- Báo nhân viên thú y xã hoặc UBND xã. Luật Thú y 2015 yêu cầu chủ vật nuôi báo ngay khi phát hiện động vật mắc bệnh, chết hoặc có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm.
- Nhốt đàn, ngừng chăn thả ra ao, kênh, ruộng chung. Vịt bệnh bơi ngoài kênh là thả virus cho cả vùng.
- Không bán chạy, không giết mổ vịt ốm.
- Tách vịt ốm nặng ra ô riêng.
- Tiêm vắc xin dịch tả vịt khẩn cấp cho vịt còn khoẻ theo chỉ định của thú y. Các tài liệu thú y cho biết vắc xin nhược độc dịch tả vịt tạo miễn dịch khá nhanh, khoảng một tuần sau tiêm, nên tiêm sớm cứu được phần lớn đàn chưa nhiễm.
- Cho uống nước sạch có điện giải, vitamin để vịt đỡ suy.
- Kháng sinh không diệt được virus. Thú y có thể chỉ định kháng sinh để hạn chế bệnh ghép như tụ huyết trùng, E. coli, Riemerella.
- Thu gom vịt chết vào bao kín, xử lý theo hướng dẫn của thú y. Không vứt xuống ao, kênh.
- Sát trùng chuồng, rắc vôi, để trống chuồng một thời gian trước khi nuôi lứa mới.
Lịch vắc xin dịch tả vịt phổ biến
Theo khuyến cáo trên nhãn vắc xin và tài liệu của các đơn vị thú y, lịch thường gặp là:
- Vịt thịt, ngan thịt: tiêm lần đầu khoảng 1 đến 2 tuần tuổi, nhắc lại sau khoảng 3 tuần nếu nuôi dài ngày.
- Vịt, ngan sinh sản: tiêm lúc nhỏ, nhắc lại trước khi vào đẻ, sau đó định kỳ theo khuyến cáo, thường vài tháng một lần.
- Kết hợp tiêm cúm gia cầm theo chương trình của địa phương.
Lịch cụ thể theo từng loại vắc xin và vùng dịch. Hỏi cán bộ thú y xã. Chỉ tiêm cho vịt khoẻ, vắc xin pha xong dùng trong thời gian ghi trên nhãn.
Câu hỏi thường gặp
Vịt bị dịch tả có chữa được không?
Không có thuốc đặc trị vì bệnh do virus. Cách giảm thiệt hại là tiêm vắc xin khẩn cấp cho vịt chưa nhiễm theo hướng dẫn thú y, nhốt đàn và giữ vệ sinh. Tốt nhất là tiêm phòng trước.
Vịt bị dịch tả có ăn được không?
Không nên ăn hay bán vịt ốm, chết. Giết mổ vịt bệnh làm virus lan ra nguồn nước và chuồng trại, và bằng mắt thường không phân biệt được với cúm gia cầm.
Ngan có bị dịch tả không?
Có. Ngan, ngỗng cũng mắc dịch tả vịt và cần được tiêm phòng như vịt. Không nên nuôi chung ngan với vịt chạy đồng chưa rõ đã tiêm hay chưa.
Vịt bị dịch phải làm sao?
Nhốt đàn, ngừng thả ra nguồn nước chung, báo thú y xã và làm theo hướng dẫn. Không bán chạy, không vứt vịt chết ra môi trường. Người tiếp xúc với vịt ốm chết mà bị sốt, ho thì đi khám và nói rõ đã tiếp xúc gia cầm.