Vịt bị bại chân thường do một trong ba nhóm lý do: thiếu chất (vitamin nhóm B, đặc biệt niacin, canxi, phốt pho, vitamin D), nền chuồng trơn, ướt, cứng, và bệnh (viêm khớp do vi khuẩn, reovirus, bệnh thần kinh như dịch tả vịt, cúm, Tembusu, hoặc ngộ độc nấm mốc). Nếu một vài con bại chân, không sốt, vẫn ăn, hãy đổi sang cám dành riêng cho vịt, bổ sung vitamin nhóm B và lót nền khô. Nếu nhiều con bại chân kèm run đầu, mắt đục, chết nhanh, hãy gọi thú y ngay.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Vịt con 1–3 tuần yếu chân, chân vòng kiềng, khớp to, vẫn ăn | Thiếu niacin, vitamin nhóm B | Đổi cám vịt, bổ sung vitamin B | Nếu 5–7 ngày không đỡ |
| Chân mềm, xương dễ gãy, mỏ mềm | Thiếu canxi, phốt pho, vitamin D | Cám cân đối, cho ra nắng | Nếu nhiều con |
| Khớp sưng nóng, đi khập khiễng một chân | Viêm khớp do vi khuẩn | Tách riêng, lót nền êm | Sớm |
| Nghẹo cổ, lắc đầu, nằm ngửa, bơi chân | Riemerella, Tembusu, dịch tả, cúm | Cách ly | Ngay |
| Nhiều con bại chân sau khi đổi lô thức ăn, gan to | Ngộ độc nấm mốc | Ngừng lô cám nghi mốc | Sớm |
| Chết nhanh hàng loạt, mắt đục, thần kinh | Nghi cúm gia cầm | Không động vào vịt chết | Ngay, báo xã |
Nguyên nhân chi tiết
Thiếu niacin và vitamin nhóm B. Vịt cần niacin (vitamin B3) nhiều hơn gà. Vịt con ăn cám gà, tấm gạo, cơm, ngô không bổ sung sẽ yếu chân, chân cong vòng kiềng, khớp khuỷu to. Thiếu vitamin B2, B1 cũng gây run, liệt. Đây là lý do hay gặp nhất ở vịt nuôi vườn nhà.
Thiếu canxi, phốt pho, vitamin D. Vịt nuôi nhốt thiếu nắng, ăn thức ăn tự trộn không có bột xương, bột đá, lâu ngày xương mềm, còi.
Nền chuồng. Nền xi măng trơn, ướt, vịt con trượt chân nhiều lần dễ bị bong gân, trật khớp. Nền quá cứng không lót làm chai, sưng bàn chân.
Viêm khớp do vi khuẩn. Tụ cầu khuẩn, E. coli, Riemerella xâm nhập qua vết xước chân, rốn. Khớp sưng nóng, có mủ.
Reovirus. Người nuôi hay gọi là "vịt bị reo". Gây viêm gân, viêm khớp, vịt chậm lớn, đi khó.
Bệnh thần kinh. Nhiễm trùng huyết do Riemerella, Tembusu, dịch tả vịt, cúm gia cầm có thể làm vịt bại, nằm ngửa, run đầu.
Nấm mốc. Ngô, lạc, cám bị mốc chứa độc tố aflatoxin, vịt rất nhạy cảm. Vịt yếu chân, chậm lớn, chết rải rác.
Cách kiểm tra
- Tuổi vịt: vịt con 1 đến 4 tuần bại chân nghiêng về thiếu chất và nền chuồng. Vịt lớn bại chân cần nghĩ đến viêm khớp, bệnh.
- Thức ăn đang dùng: có phải cám dành cho vịt không, hay cám gà, cơm, tấm. Lô cám mới có mùi mốc, vón cục không.
- Sờ khớp chân: khớp sưng, nóng là viêm. Khớp to nhưng không nóng, chân cong là thiếu chất.
- Nhìn đầu, mắt, cổ: run đầu, nghẹo cổ, mắt đục là dấu hiệu thần kinh, không phải chuyện thức ăn.
- Số con bị và tốc độ: vài con rải rác là thiếu chất, chấn thương. Nhiều con trong một hai ngày là bệnh hoặc ngộ độc.
- Nền chuồng: có trơn, đọng nước, có đinh, dăm sắc không.
Cách xử lý từng bước
- Tách vịt bại chân ra ô riêng có lót rơm khô, để máng ăn uống sát bên để vịt không phải đi.
- Đổi sang cám dành cho vịt đúng giai đoạn tuổi. Cám vịt đã tính đủ niacin và vi chất.
- Bổ sung vitamin nhóm B loại cho gia cầm bán ở cửa hàng thú y, pha nước uống theo hướng dẫn trên nhãn. Nhiều người nuôi thêm men bia hoặc bèo tấm, rau xanh.
- Cho vịt ra nắng sớm 1 đến 2 giờ mỗi ngày để có vitamin D.
- Sửa nền: lót rơm, trấu khô lên nền xi măng hoặc làm sàn lưới nhựa. Dọn chỗ đọng nước quanh máng.
- Ngừng ngay lô thức ăn nghi mốc, đổ bỏ, không tiếc.
- Khớp sưng nóng, có mủ: gọi thú y để dùng kháng sinh đúng loại. Không tự chích nặn.
- Vịt con thiếu chất thường đi lại được sau khoảng 5 đến 7 ngày bổ sung nếu phát hiện sớm. Con đã cong chân lâu có thể không thẳng lại hẳn.
Khi nào gọi thú y ngay
- Nhiều vịt bại chân trong vài ngày kèm run đầu, nghẹo cổ, nằm ngửa bơi chân.
- Vịt chết nhanh, mắt đục, chảy nước mũi, phân xanh.
- Vịt đẻ giảm đẻ đột ngột kèm bại chân.
Vịt, ngan chết nhiều bất thường có thể là bệnh truyền nhiễm như cúm gia cầm, dịch tả vịt. Theo Luật Thú y 2015, phải báo ngay cho nhân viên thú y xã hoặc UBND xã. Không bán chạy, không vứt vịt chết xuống ao, kênh.
Phòng bại chân cho vịt, ngan
- Dùng cám dành cho vịt, ngan ngay từ lúc mới nở. Không nuôi vịt con bằng cám gà hay tấm cơm.
- Nếu tự trộn, dùng cám đậm đặc cho vịt và trộn đúng tỷ lệ trên bao.
- Chuồng khô, nền không trơn, có chỗ tắm riêng.
- Bảo quản thức ăn nơi khô, không mua cám, ngô đã mốc.
- Tiêm phòng dịch tả vịt, cúm gia cầm theo lịch thú y địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Vịt bị bại liệt uống thuốc gì?
Nếu do thiếu chất, bổ sung vitamin nhóm B và đổi sang cám vịt thường đỡ. Nếu do viêm khớp hay bệnh truyền nhiễm, cần thú y xác định để chọn thuốc. Không nên mua kháng sinh về dùng khi chưa biết nguyên nhân.
Vịt bị liệt hai chân có cứu được không?
Vịt con liệt do thiếu vitamin phát hiện sớm thường hồi phục sau vài ngày bổ sung. Vịt liệt kèm dấu hiệu thần kinh, nằm ngửa, run đầu thì khó cứu và phải báo thú y vì có thể là bệnh truyền nhiễm.
Vịt bị bại chân là bệnh gì?
Phần lớn không phải bệnh lây mà do thiếu niacin, vitamin nhóm B, canxi hoặc nền chuồng trơn. Khi bại chân đi kèm sốt, bỏ ăn, nghẹo cổ, chết nhiều thì nghĩ đến bệnh như Riemerella, dịch tả vịt, cúm.
Vịt bị gãy chân có tự lành được không?
Gãy kín ở vịt con có thể liền nếu nẹp thẳng bằng que nhỏ quấn băng dính và nhốt vịt ở ô chật để ít đi lại trong khoảng 2 đến 3 tuần. Gãy hở, lệch nhiều nên hỏi thú y.