Nuôi gà vi sinh là nuôi gà trên lớp đệm lót sinh học: trấu, mùn cưa trộn men vi sinh, dày khoảng 15 đến 20 cm. Vi sinh vật trong đệm phân giải phân gà ngay tại chỗ, nên chuồng ít hôi, ít ruồi, không phải dọn phân hằng ngày. Muốn đệm hoạt động, phải giữ đệm ẩm vừa phải (nắm lại rồi tơi ra), đảo đệm định kỳ, không để nước đổ vào và không nuôi quá dày. Đệm ướt sũng sẽ hỏng và hôi hơn cả chuồng thường.
| Việc | Cách làm tham khảo | Lưu ý |
|---|---|---|
| Nguyên liệu đệm | Trấu, mùn cưa, rơm băm khô | Không dùng mùn cưa gỗ đã tẩm hoá chất, không dùng nguyên liệu mốc |
| Độ dày | Khoảng 15–20 cm | Mỏng quá vi sinh không đủ chỗ sống |
| Men vi sinh | Loại dùng cho đệm lót chăn nuôi | Pha và rắc theo hướng dẫn trên gói |
| Độ ẩm | Nắm chặt không rỉ nước, buông ra tơi | Khô quá bụi, ướt quá thối |
| Đảo đệm | Vài ngày một lần, đảo sâu | Chỗ gà ngủ, quanh máng đảo nhiều hơn |
| Bổ sung | Thêm trấu, men khi đệm xẹp hoặc ướt | Sau mỗi lứa có thể dùng lại phần lớn đệm |
Nguyên lý
Men vi sinh chứa các chủng vi khuẩn, nấm men có lợi. Khi trộn vào trấu, mùn cưa, chúng dùng phân gà làm thức ăn, phân giải thành chất mùn, nước và khí. Quá trình này toả nhiệt nhẹ, nên lớp dưới đệm thường ấm hơn mặt đệm. Gà bới đệm cũng giúp trộn phân vào. Kết quả là phân không đọng thành lớp, khí amoniac giảm.
Chuẩn bị nền và nguyên liệu
- Nền chuồng cao ráo, không thấm nước ngầm, nước mưa không hắt vào. Có thể là nền đất nện hoặc xi măng.
- Rắc một lớp vôi bột mỏng lên nền để sát trùng trước khi lót.
- Chuẩn bị trấu, mùn cưa khô. Tỷ lệ trộn tuỳ loại men, nhiều hướng dẫn dùng trấu làm chính, thêm mùn cưa để giữ ẩm.
- Men vi sinh mua ở cửa hàng vật tư nông nghiệp, chọn loại ghi dùng cho đệm lót chăn nuôi.
Các bước làm đệm
- Rải lớp trấu mùn cưa đầu tiên dày khoảng 5 đến 7 cm.
- Pha men theo hướng dẫn trên gói, thường là hoà với nước và một ít rỉ đường hoặc cám gạo để kích hoạt.
- Tưới hoặc rắc men đều lên lớp vừa rải.
- Rải tiếp lớp thứ hai, rắc men, rồi lớp thứ ba, đến khi đủ khoảng 15 đến 20 cm.
- Trộn đều, ủ vài ngày trước khi thả gà theo hướng dẫn của loại men.
- Kiểm tra độ ẩm bằng tay trước khi thả gà.
Thử độ ẩm bằng tay
Bốc một nắm đệm ở giữa lớp, nắm chặt lại:
- Rỉ nước qua kẽ tay: quá ướt. Thêm trấu khô, đảo, mở thoáng.
- Giữ thành cục, buông ra tơi dần: vừa.
- Rời rạc, bụi bay: quá khô, vi sinh kém hoạt động. Phun sương nhẹ nước pha men.
Chăm sóc đệm trong khi nuôi
- Đảo đệm vài ngày một lần bằng cào hoặc xẻng, đảo sâu đến gần đáy. Chỗ gà ngủ dưới sào và quanh máng ăn uống đảo nhiều hơn vì phân dồn nhiều.
- Dùng máng uống không đổ nước: máng núm hoặc máng treo có khay hứng. Nước đổ vào đệm là nguyên nhân hỏng đệm hay gặp nhất.
- Nuôi thưa hơn chuồng thường để lượng phân vừa sức vi sinh xử lý. Nuôi quá dày, đệm quá tải, bốc mùi.
- Bổ sung trấu và men khi đệm xẹp mỏng hoặc chỗ nào ướt.
- Bốc bỏ chỗ đóng bánh, thối đen, thay bằng đệm mới.
- Không phun thuốc sát trùng lên đệm khi đang nuôi, vì diệt luôn vi sinh có lợi. Nếu cần sát trùng vì dịch bệnh, làm theo hướng dẫn của thú y.
Dấu hiệu đệm hỏng
- Mùi khai, thối bốc lên, cay mắt.
- Mặt đệm đóng bánh cứng, ướt nhão.
- Nhiều ruồi, giòi.
- Lớp dưới lạnh, không còn ấm.
Khi đệm hỏng, bốc bỏ phần hỏng, thêm trấu khô và men, đảo kỹ, giảm số gà trong chuồng. Nếu hỏng toàn bộ thì dọn ra ủ làm phân và làm đệm mới.
Sau mỗi lứa
Nếu lứa gà vừa rồi khoẻ, không có dịch bệnh, nhiều người giữ lại phần lớn đệm, bổ sung trấu và men rồi nuôi tiếp. Nếu lứa trước có bệnh truyền nhiễm, nên dọn toàn bộ đệm ra ủ nhiệt, sát trùng chuồng và để trống theo hướng dẫn của thú y trước khi làm đệm mới. Đệm cũ hoai mục dùng làm phân bón cho cây rất tốt.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi gà trên đệm lót sinh học có cần dọn phân không?
Không cần dọn phân hằng ngày. Việc cần làm là đảo đệm định kỳ, bốc bỏ chỗ ướt và bổ sung trấu, men khi cần. Cuối lứa hoặc khi đệm đã quá dày, hoai mục thì dọn ra dùng làm phân bón.
Đệm lót sinh học dùng được bao lâu?
Tuỳ mật độ nuôi và cách chăm sóc. Nếu giữ ẩm đúng, đảo đều, không bị dịch bệnh, đệm có thể dùng qua nhiều lứa gà, chỉ bổ sung thêm trấu và men. Đệm bị ướt sũng, thối thì phải thay.
Gà ăn đệm lót vi sinh có sao không?
Gà bới và mổ đệm là bình thường. Vì thế không dùng mùn cưa gỗ tẩm hoá chất, nguyên liệu mốc, và chỉ dùng men vi sinh dành cho chăn nuôi.
Làm đệm lót sinh học cho gà con được không?
Được, nhưng khu úm gà con cần đệm khô hơn và phủ thêm lớp trấu sạch trên mặt để gà con không ăn nhầm. Giữ ấm bằng đèn như úm bình thường và theo dõi để máng uống không làm ướt đệm.
Nuôi gà vi sinh có hết hôi hoàn toàn không?
Giảm mùi rõ rệt khi đệm được giữ đúng độ ẩm và gà không nuôi quá dày. Nếu nước đổ vào đệm hoặc nuôi đông, chuồng vẫn hôi như thường.