Gà bị cầu trùng khi nuốt phải trứng (noãn nang) của ký sinh trùng Eimeria có trong phân và độn chuồng ẩm. Dấu hiệu dễ thấy nhất là phân sáp màu nâu đỏ hoặc phân lẫn máu, gà xù lông, xệ cánh, ủ rũ, ăn ít, chậm lớn. Bệnh hay gặp ở gà khoảng 2 đến 8 tuần tuổi và bùng mạnh khi trời mưa ẩm. Xử lý bằng thuốc trị cầu trùng cho cả đàn theo hướng dẫn thú y, đồng thời thay độn lót và giữ chuồng khô.
| Dấu hiệu | Có thể là | Việc làm trước | Khi nào gọi thú y |
|---|---|---|---|
| Phân lẫn máu tươi, gà ủ rũ | Cầu trùng manh tràng | Thay độn, rửa máng, dùng thuốc cho cả đàn | Chết nhiều hoặc không đỡ sau 2–3 ngày |
| Phân sáp nâu cam như bùn, phân nhầy | Cầu trùng ruột non | Như trên | Như trên |
| Phân trắng loãng dính đít, gà con dưới 2 tuần | Thương hàn, bạch lỵ, lạnh | Giữ ấm, cách ly | Sớm |
| Phân xanh, phân trắng kèm khò khè, nghẹo cổ | Newcastle | Cách ly, không bán gà | Ngay |
| Phân lẫn máu kèm chết nhanh, mào tím | Có thể cúm, tụ huyết trùng | Không động vào gà chết | Ngay |
Vì sao gà bị cầu trùng
- Độn chuồng ẩm: trứng cầu trùng thải ra theo phân chỉ phát triển thành dạng lây được khi gặp ẩm và ấm. Chỗ trấu ướt quanh máng uống là ổ bệnh.
- Nuôi dày: gà nhiều, phân nhiều, trứng cầu trùng dồn lại.
- Thả vườn một chỗ lâu ngày: đất tích trứng cầu trùng, gà mổ đất là nuốt vào.
- Nuôi chung nhiều lứa: gà lớn mang mầm bệnh không triệu chứng, thải trứng ra cho gà nhỏ.
- Mùa mưa, nồm ẩm: bệnh bùng nhiều nhất.
Trứng cầu trùng sống lâu trong đất và độn lót, nhiều thuốc sát trùng thông thường không diệt được. Vì thế giữ khô chuồng quan trọng hơn phun thuốc.
Cách nhận biết
- Xem phân mỗi sáng dưới sào đậu và quanh máng. Phân lẫn máu, phân sáp nâu, phân nhầy là dấu hiệu điển hình.
- Xem dáng gà: gà đứng tụm, xù lông, rụt cổ, xệ cánh, mắt lim dim, đít bết phân.
- Xem mào, da: gà mất máu nhiều có mào nhợt, da nhợt.
- Xem tuổi: gà khoảng 2 đến 8 tuần tuổi hay bị nhất. Gà lớn vẫn mắc nhưng thường nhẹ hơn, chủ yếu làm chậm lớn, giảm đẻ.
- Mổ khám gà chết nếu có thú y: manh tràng căng máu, ruột non có đốm trắng, xuất huyết. Việc mổ khám nên để thú y làm để tránh nhầm với bệnh khác.
Cách xử lý từng bước
- Cách ly con nặng ra ô riêng, giữ ấm.
- Dùng thuốc trị cầu trùng cho cả đàn, không chỉ con ốm, vì các con khác đã nuốt trứng bệnh. Thuốc trị cầu trùng cho gia cầm bán tại cửa hàng thú y. Hỏi thú y để chọn loại và dùng đúng liều, đúng số ngày trên nhãn. Dừng giữa chừng thì bệnh dễ tái và cầu trùng quen thuốc.
- Thay toàn bộ độn lót ướt, nhất là quanh máng uống. Rắc vôi bột xuống nền, để khô rồi lót trấu mới.
- Treo máng uống ngang lưng gà hoặc kê lên giá có lưới để nước không đổ ra độn.
- Rửa máng ăn, máng uống mỗi ngày, phơi nắng.
- Bổ sung điện giải, vitamin trong nước uống giúp gà bù nước, cầm máu tốt hơn. Nhiều người nuôi bổ sung vitamin K và vitamin A sau đợt thuốc theo hướng dẫn của thú y.
- Theo dõi 2 đến 3 ngày. Phân hết máu, gà ăn lại là thuốc có tác dụng. Nếu không đỡ, gọi thú y xem có bệnh khác ghép vào như viêm ruột hoại tử, E. coli.
- Tuân thời gian ngưng thuốc ghi trên nhãn trước khi giết thịt.
Khi nào phải gọi thú y
- Gà chết nhiều, mỗi ngày vài con trở lên.
- Đã dùng thuốc 2 đến 3 ngày mà phân vẫn máu.
- Kèm khò khè, nghẹo cổ, mào tím, phù đầu. Lúc này có thể là bệnh khác như Newcastle, cúm, tụ huyết trùng. Theo Luật Thú y 2015, gia cầm chết hoặc có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm phải báo ngay cho nhân viên thú y xã hoặc UBND xã.
Phòng bệnh cầu trùng
- Giữ chuồng khô là việc số một. Độn lót dày, đảo trấu thường xuyên, thay chỗ ướt.
- Không nuôi quá dày, không nuôi chung gà lớn với gà con.
- Luân phiên vườn nếu thả, rắc vôi phần vườn nghỉ.
- Dùng cám gà con có thuốc phòng cầu trùng nếu cơ sở sản xuất có ghi trên bao, hoặc phòng bằng thuốc theo lịch thú y khuyến cáo trong giai đoạn nguy cơ.
- Vắc xin cầu trùng có trên thị trường, thường dùng cho gà con từ rất sớm. Hỏi thú y nếu đàn bạn hay bị lặp lại.
- Mùa mưa theo dõi phân kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gà bị cầu trùng có ăn được không?
Gà đã khỏi bệnh, hết thời gian ngưng thuốc ghi trên nhãn thì ăn được. Cầu trùng gà không lây sang người. Gà chết không rõ nguyên nhân thì không nên ăn hay bán.
Gà con bị cầu trùng phải làm sao?
Cách ly con nặng, dùng thuốc trị cầu trùng cho cả quây theo hướng dẫn thú y, thay trấu ướt, giữ ấm và cho uống điện giải. Gà con dễ chết vì mất máu, mất nước, nên xử lý sớm ngay khi thấy phân máu.
Gà bị cầu trùng bao lâu thì khỏi?
Nếu dùng đúng thuốc và giữ chuồng khô, phân thường hết máu sau 2 đến 3 ngày, gà ăn lại dần. Gà đã bị nặng có thể còi, chậm lớn một thời gian.
Gà lớn có bị cầu trùng không?
Có, nhưng thường nhẹ hơn vì đã có miễn dịch một phần. Gà lớn chủ yếu chậm lớn, giảm đẻ và mang mầm bệnh lây cho gà con, nên không nuôi chung hai lứa.